बौधायन धर्मसूत्र (विवरण टीका व हिन्दी अनुवाद)
Baudhayana Dharmasutra Hindi
by महर्षि बौधायन
Source: Baudhayana Dharmasutram with Vivarana & Hindi Translation by Dr. Umesh Chandra Pandey (origin)
Page 288 of 486
Read in context२३६ बौधायन-धर्मसूत्रम् [ स्नानविधिः
गृह्णाति । नः अस्माकं आपश्चौषधयश्च तदुत्पादितास्सुमित्राः सुखहेतवस्स- न्त्विति मन्त्रार्थः ॥ ४ ॥
अथैना अपः—
तां दिशं निरुक्षति यस्यामस्य दिशि द्वेष्यो भवति "दुर्मित्रास्त- स्मै भूयासुर्योऽस्मान् द्वेष्टि यं च वयं द्विष्म" इति ॥ ५ ॥
अनु०—उस जल को 'दुर्मित्रास्तस्मै भूयासुः योऽस्मान् द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मः ( जो मुझसे द्वेष करता है और जिससे हम द्वेष करते हैं। उसके लिए यह जल नाश करने वाला हो) कहकर उस दिशा की ओर गिरावे जिस दिशा में उसका कोई शत्रु निवास करता हो ॥ ५ ॥
अस्य स्नातुः द्वेष्यो यस्यां दिशि अस्ति तां दिशं अपोऽभ्युक्षति । यः पुरुषः अस्मान् द्वेष्टि यं वा वयं द्विष्मः तस्मै दुर्मित्रा दुःखहेतवः आपो भूयासुरिति मन्त्रार्थः ॥ ५ ॥
अथाऽप उपस्पृश्य त्रिः प्रदक्षिणमुदकमावर्तयति "यदपां क्रूरं यदमेध्यं यदशान्तं तदपगच्छता" दिति ॥ ६ ॥
अनु०—जल से आचमन कर तीन बार प्रदक्षिणा करते हुए और "यदपां क्रूरं यदमेध्यं यदशान्तं तदपगच्छतात्" ( जल में जो कुछ कष्टदायी, अपवित्र और अशुभ हो वह निकल जाय ) कहते हुए अपने चारो ओर जल में आवर्त उत्पन्न करे ॥ ६ ॥
उपस्पर्शनं पाणिप्रक्षालनं आवर्तयति परिभ्रामयति, क्रूरं यदमेध्यं मूत्रादि अशान्तं व्याधिरूपं यदेवञ्जातीयकं अप्सम्बन्धि तत्सर्वमपगच्छतादिति मन्त्रा- भिप्रायः ॥ ६ ॥
अप्सु निमज्ज्योन्मज्ज्य ॥ ७ ॥ नाऽप्सु सतः प्रयमणं विद्यते न वासः प्रक्षूलनं नोपस्पर्शनम् ॥ ८ ॥
अनु०—जल में डुबकी लगाकर और निकलकर ( पुनः आचमन करे ) ॥७॥ अनु०—जल में रहकर शरीर की सफाई ( शौचादि कर्म ), वस्त्रों को हाथ से रगड़ कर धोने तथा आचमन का कार्य न करे ॥ ८ ॥
उन्मज्ज्याऽऽचान्तः पुनराचामेदिति सम्बन्धः। निमज्जनमद्भिरात्मनः प्रच्छा- दनम् उन्मज्जनं ताभ्य आविर्भावः। अत्रोन्मज्जनानन्तरभाविनीं क्रियामनुक्त्वा मनस्याविर्भूतं प्रतिषेधं विस्मरणभयादाचार्य उपदिशति स्म—नाप्सु सत इति।