BharatKosha
दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

by महाकवि दण्डी

Source: दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा) · चौखम्बा संस्कृत सीरीज · 1968 (origin)

DevanagariHindipublished474 pages

Page 103 of 474

Read in context
Page 103

पञ्चमोच्छ्वासः ] व्याख्याद्वयोपेतम् । १०५ संकेतसमागातामनेकभूषणभूषिताङ्गीमवन्तिसुन्दरीं वैवाहिकमन्त्रतन्त्रनैपु- ण्येनग्निं साक्षीकृत्य संयोजयामास। क्रियावसाने सति 'इन्द्रजालपुरुषाः, सर्वे गच्छन्तु भवन्तः' इति द्विजन्मनोच्चैरुच्यमाने सर्वे मायामानवा यथायथमन्तर्भावं गताः। राजवाहनोऽपि पूर्वकल्पितेन गूढोपायचातुर्ये णैन्द्रजालिकपुरुषवत्कन्यान्तःपुरं विवेश। मालवेन्द्रोऽपि तदद्भुतं मन्यमा- नस्तस्मै वाडवाय प्रचुरतरं धनं दत्त्वा विघ्नेश्वरम् 'इदानीं साधय' इति विसृज्य स्वयमन्तर्मान्दरं जगाम। ततोऽवन्तिसुन्दरी प्रियसहचरीचरप- रिवारा वल्लभोपेता सुन्दरं मन्दिरं ययौ । एवं दैवमानुषबलेन मनोरथ- साफल्यमुपेतां राजवाहनः सरसमधुरचेष्टाभिः शनैः शनैर्हरिणलोचनाया अर्थस्य प्रयोजनस्य (अवन्तिसुन्दरीराजवाहनयोर्विवाहरूपस्येत्यर्थः) सिद्धेः सम्भा- वनेन सम्भवतया संफुल्लं हर्षविकसितं वदनमाननं यस्य सः। सकलमोहजनकं सर्वेषां द्रष्टृणां भ्रमोत्पादकम्। अञ्जनं कज्जलम्। लोचनयोः स्वनेत्रयोः। परितः सम- न्तात्। पूर्वसंकेतेन प्राक्सूचनानुसारेण समागतामुपस्थिताम्। वैवाहिका विवाहस- म्बन्धिनो ये मन्त्र-तन्त्रास्तेषु यन्नैपुण्यं पाटवं तेन । यथाविधीत्यर्थः । मायामानवाः कल्पितपुरुषाः । अन्तर्भावमदृश्यताम्। वाडवाय ब्राह्मणाय। 'द्विजात्यग्रजन्मभूदे- ववाडवा' इत्यमरः। साधय गच्छ। दैवमदृष्टजनितं मानुषमैन्द्रजालिकविहितं च यद्वलं तेन । अपनयन् दूरीकुर्वन् । उपनयन् प्रापयन् । रहः निर्जने । विश्रम्भं विश्वा- सम्। संलापे इति शेषः। संलापः परस्परालापः। तदनुलापेति-तस्या अनुलाष एव तथा वस्त्रोंको पहनकर आयी हुई थी। उसके साथ वैवाहिक मन्त्रको पढ़ते हुए अग्निको साक्षी कराकर राजवाहनका विवाह अवन्तिसुन्दरीसे कर दिया। इन्द्रजालके इस विवाहरूपी प्रहसनकी समाप्तिपर उस विप्रने कहा- 'हे ऐन्द्रजालिक पात्रो ! आप लोग अब जायें।' यह सुनकर वे सभी मायावी मानव धीरे धीरे अदृश्य हो गये। पहलेसे निश्चित तथा गुप्त वेशधारी एवं छिपनेकी कलामें प्रवीण राजवाहन भी मायावी पुरुषके समान कन्याके अन्तः- पुरमें चले गये। मालवनाथ मानसारने उस ऐन्द्रजालिकके अद्भुत कार्योंकी प्रशंसा की तथा उसे प्रचुर धन देकर कहा- हे ऐन्द्रजालिक अब आप जायें। आपके खेल अद्भुत थे। फिर मानसार भी अपने राजप्रसादमें चले गये। तब अपनी प्रिय सखियोंके साथ अवन्तिसुन्दरी कुमारी भी अपने प्राणेश्वरको साथ लिये अन्तःपुरमें आ गयी। इस रीतिसे दैवी और मानुषी पराक्रमद्वारा अपना मनोरथ साधकर अपनी सरस और सुललित क्रियाओं द्वारा राजवाहनने धीरे-धीरे उस मृगलोचनाकी लज्जाको दूर कर दिया। फिर एकान्त में रतिसुखका आनन्द लेते हुए वार्तालाप द्वारा उसके चित्तमें अपने प्रति विश्वास उत्पन्न कराया। तदनन्तर उस ८ द० कु०