BharatKosha
दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

by महाकवि दण्डी

Source: दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा) · चौखम्बा संस्कृत सीरीज · 1968 (origin)

DevanagariHindipublished474 pages

Page 105 of 474

Read in context
Page 105

॥ श्रीः ॥ दशकुमारचरितम् उत्तरपीठिकायाम् प्रथमोच्छ्वासः (१) श्रुत्वा तु भुवनवृत्तान्तमुत्तमाङ्गना विस्मयविकसिताक्षी सस्मि- तमिदमभाषत-‘दयित, त्वत्प्रसादादद्य मे चरितार्था श्रोत्रवृत्तिः। अद्य मे मनसि तमोपहस्त्वया दत्तो ज्ञानप्रदीपः। पक्वमिदानीं त्वत्पादपद्मपरिचर्या- फलम्। अस्य च त्वत्प्रसादस्य किमुपकृत्य प्रत्युपकृतवती भवेयम्। अभवदीयं हि नैव किञ्चिन्मत्सम्बद्धम्। अथवास्त्येवास्यापि जनस्य (१) उत्तमा निखिलनायिकागुणभूषिता अङ्गना कामिनी अवन्तिसुन्दरीति शेषः। विस्मयेन नानाविधाख्यायिकाश्रवणजनिताश्चर्यरसेन विकसिते प्रफुल्ले अक्षिणी नयने यस्याः सा। सस्मितं सहासम्। चरितार्था सफला। श्रोत्रवृत्तिः श्रवणेन्द्रियमित्यर्थः। तमः अपहन्तीति तमोपहोऽज्ञाननाशकः। ज्ञानमेव प्रदीपः। तव पादपद्मयोश्चरणकमलयोः परिचर्यायाः सेवायाः फलम् परिपाकः। त्वत्प्रसादस्य भुवनवृत्तान्तश्रावणरूपस्येत्यर्थः। किमुपकृत्य कीदृशमुपकारं कृत्वा। प्रत्युपकृ- तवती कृतप्रत्युपकारा। अभवदीयं न भवदीयम्। मत्सम्बद्धं मदीयम्-यतोऽहमपि भवत एवातो यदेव मदीयं तदपि भवदीयमेवेति भावः। अथवा पक्षान्तरे पूर्वाप- रितोषे इत्याशयः। अस्यापि जनस्य ममेत्यर्थः। क्वचित् कुत्रापि। प्रभुत्वं (१) समस्त लोकोंके सुन्दर वृत्तान्तोंको श्रवण कर उस परमसुन्दरी महिलाके नयन विस्मयान्वित हो गये और उस महिलाने मुसकुराकर कहा-‘हे दयित ! आपकी दयासे आज मेरे कर्ण सफल हो गये—मैंने आपकी सभी बातें सुन लीं। आपने आज मेरे अन्धकाराच्छन्न हृदयमें ज्ञानका दीपक जला दिया है। आपकी चरणसेवा का फल आज परिपक्व हुआ। आपने इस जनपर जो कृपा की है उसका प्रत्युपकार मैं क्या कर सकती हूँ। मेरे समीप कोई भी ऐसी वस्तु नहीं बची है जिसके स्वामी आप न होवें। परन्तु, अन्वेषणपूर्ण दृष्टिसे देखनेपर मुझे यह ध्यान हो आया कि मेरा प्रभुत्व भी किसी वस्तुपर ८ द० कु० उ०