दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)
by महाकवि दण्डी
Source: दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा) · चौखम्बा संस्कृत सीरीज · 1968 (origin)
Page 173 of 474
Read in contextCC-0. In Public Domain. Digitization by eGangotri. Funding: MIDF द्वितीयोच्छ्वासः ] व्याख्याद्वयोपेतम् । १७५ ( ४३ ) राज्ञा च तदनुरोधात्तथानुशिष्टा सत्यप्यनाश्रवैव सा यदासी- त्, तदास्याः स्वसा माता च रुदितनिर्बन्धेन राज्ञे समगिरताम्-‘यदि कश्चिद् भुजङ्गोऽस्मदिच्छ्या विनैनां बालां विप्रलभ्य नाशयिष्यति सतस्क- रवद्वध्यः' इति । तदेवं स्थिते धनादृते न तत्स्वजनोऽनुमन्यते । न तु धनदायासावभ्युपगच्छतीति विचिन्त्योऽत्राभ्युपायः' इति । अथ मयोक्तम्- ‘किमत्र चिन्त्यम् । गुणैस्तामावर्ज्य गूढं धनैस्तत्स्वजनं तोषयावः' इति । ( ४४ ) ततश्च कांचित्काममञ्जर्याः प्रधानदूतीं धर्मरक्षितां नाम शा- क्यभिक्षुकीं चीवरपिण्डदानादिनोपसंगृह्य तन्मुखेन तया बन्धक्या पण- ( ४३ ) तदनुरोधात्-तयोः माधवसेनाकाममंजर्योरनुरोधादाग्रहात्। तथा-यथा ताभ्यामुक्तं तेनैव प्रकारेण अनुशिष्टा उपदिष्टा । अनाश्रवा-अनाहृतवचना । अस्याः रागमञ्जर्याः । रुदितनिर्बन्धेन-अत्यन्तरোদনपूर्वकम् । राज्ञे-राजसमीपे । समगिरतां प्रतिज्ञातवत्यौ । भुजङ्गो विटः । विप्रलभ्य प्रतार्य । नाशयिष्यति-अप- वाहयिष्यति । धनाद् ऋते-अर्थेन विना । तत्स्वजनः-रागमञ्जर्याः मात्रादिः । धनदाय-वित्तदायिने पुरुषाय । असौ रागमञ्जरी । अभ्युपगच्छति स्वीकरोति । इति-इति हेतोः, अत्र अस्मिन् विषये । मया-अपहारवर्मणा । आवर्ज्य वशीकृत्य । गूढं गुप्तरूपेण । ( ४४ ) शाक्यभिक्षुकीं बौद्धसंन्यासिनीम् । चीवरपिण्डदानादिना वस्त्रखण्ड- भोजनादिदानेन । उपसंगृह्य वशीकृत्य । तन्मुखेन दूतीमुखेन । बन्धक्या-कुल- ( ४३ ) राजाने, उन लोगोंके आग्रहसे, (रागमञ्जरीको बुलाकर जैसा काममञ्जरी और माधवसेनाने कहा था।) उसी प्रकारसे, उपदेश किया । तब भी उसने उस उपदेशका अनादर ही किया । जिससे उन लोगोंने अति विलाप करते हुए राजासे यह कहा कि, (इस विषयमें निम्नांकित आज्ञा होनी चाहिये) 'यदि कोई भी विट, हम लोगोंकी इच्छाके विरुद्ध, इस बालिकाको फुसलाकर इसे प्रतारित करेगा; वह चोरके समान दण्डका भागी होगा।' ऐसी स्थितिमें बिना द्रव्यके उसके स्वजन माता आदि राज़ी ही न होंगे। और द्रव्यदाताको वह रागमञ्जरी स्वीकार न करेगी। इस विषयमें उचित उपाय विचारिये। यह श्रवण करके मैंने (अपहारवर्माने) कहा-‘इसमें विचारना ही क्या है।' गुणोंसे उस रागमञ्जरीको वश करके गुप्तरूपसे द्रव्य द्वारा उसके स्वजनोंको सन्तुष्ट कर लूंगा । ( ४४ ) इसके पश्चात्-काममञ्जरी की, बौद्धसंन्यासिनी धर्मरक्षिता नामकी मुख्य दूतीको वस्त्रखण्डान्नदानद्वारा वश करके उसी दूतीके मुखसे उस कुलटा काममञ्जरीसे Nepal Sanskrit University, Balmeeki Campus, Kathmandu