BharatKosha
दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

by महाकवि दण्डी

Source: दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा) · चौखम्बा संस्कृत सीरीज · 1968 (origin)

DevanagariHindipublished474 pages

Page 188 of 474

Read in context
Page 188

CC-0. In Public Domain. Digitization by eGangotri. Funding: MIDF १६० दशकुमारचरितम् । [ उत्तरपीठिकायां ( ५७ ) अथ कदाचिदच्युताम्बरपीतातपत्विषि क्षयिणि वासरे हृष्ट- वर्णा शृगालिकोज्ज्वलेन वेषेणोपसृत्य दूरस्थानुचरा मामुपश्लिष्याऽब्रवीत्- 'आर्य, दिष्ट्या वर्धसे । फलिता तव सुनीतिः । यथा त्वयादिश्ये तथा धनमित्रसेत्याऽब्रवम्-'आर्य, तवैवमापन्नः सुहृदित्युवाच-'अहमद्य वेश- संसर्गसुलभात्पानदोषाद्वद्धः । त्वया पुनरविशङ्कमद्यैव राजा विज्ञापनीयः- 'देव, देवप्रसादादेव पुरापि तदजिनरत्नमर्थपतिमुषितमासादितम् । अथ तु भर्ता रागमञ्जर्याः कश्चिदक्षधूर्तः कलासु कवित्वेषु लोकवार्तासु प्रकारे । अनुगुणेति-मदनुकूलभोज्यपेयप्राप्तेः । विरोपितव्रणः उपशान्तनागरिक- प्रहारजनितक्षतः । प्रकृतिस्थः स्वस्थः । ( ५७ ) अच्युतेति-अच्युतस्य कृष्णस्य यदम्बरं वसनं तद्वत् पीता पिङ्ग- लवर्णा आतपस्य सूर्यालोकस्य त्विट् प्रभा यस्मिन् तस्मिन् । वासर इत्यस्य विशे- षणम् । क्षयिणि क्षयं गच्छति । सायंकाले इत्यर्थः । हृष्टवर्णा प्रफुल्लाकृतिः। उपसृत्यागत्य । दूरस्थानुचरा व्यवधानस्थितपरिजना । कारागारे सर्वेषां प्रवे- शाभावात् । उपश्लिष्य समीपमागत्य । फलिता सिद्धा । आदिश्ये आदिष्टाऽभ- वम् । एवम् अनेन प्रकारेण । आपन्नः विपन्नः । सुहन्मित्रम् । अपहारवर्मात यावत् । इति वक्ष्यमाणम् । अहमपहारवर्मा । वेशसंसर्गसुलभात् वेशसंसर्गेण गणिकासम्पर्केण सुलभात् सहजसाध्यात् । बद्धो धृतः नागरिकैरिति शेषः । त्वया धनमित्रेण । अविशङ्कं निर्भयं यथा तथा पुरापि पूर्वमपि । आसादितं प्राप्तं मयेति ( ५७ ) स्वस्थ होनेके पश्चात् भगवान् कृष्णके पीले वस्त्रोंकी आभाके समान जिस समय सूर्यकी प्रभा पीली पड़ गयी थी तथा जिस समय सूर्यकी गति कम हो रही थी। ऐसे समय अर्थात् एक दिन सायंकालमें प्रफुल्लाकृतिवाली सुन्दर वेषको धारण किये हुए शृगालिकाने मेरे समीप आ करके, जिस समय कारागारके रक्षितजन कुछ दूर पर थे, कहा-'हे आर्य ! हर्षकी बात है। आपकी सुन्दर नीति सिद्ध हुई । जिस प्रकारसे आपने मुझे समझाया था । उसी प्रकारसे मैने धनमित्रसे सब बातें समझा दीं। वे बातें इस प्रकारसे हैं-'हे आर्य ! (धनमित्र !) आपके मित्र अपहारवर्माने आपत्तिमं फँसकर ये बातें आपके पास कहीं है ।'-'मै (अपहारवर्मा ) आज वेश्याके संसर्गदोषसे सहजसाध्य मद्यपानके अपराधसे बँध गया हूँ। आप निर्भयतापूर्वक राजासे जाकर आज ही कहें ।'- 'हे देव ! (अंगराज !) आपकी (स्वामीकी ही) कृपासे पूर्व-कालमें भी वह चर्मरत्न- मञ्जिका जो अर्थपतिद्वारा चुरायी गयी थी मैंने प्राप्त की थी । अब फिर रागमञ्जरी नामकी Nepal Sanskrit University, Balmeeki Campus, Kathmandu