दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

३४४ दशकुमारचरितम् । [ उत्तरपीठिकायां बलात्कारमरीरमत् । निवृत्तं च पतिमुदकाभ्यर्थिनम् 'उद्धृत्य कूपात्पिब, रुजति मे शिरः शिरोरोगः' इत्युदञ्चनं सरज्जुं पुरश्चिक्षेप । ( २४ ) उदञ्चयन्तं च तं कूपादपः, क्षणात्पृष्ठतो गत्वा प्रणुनोद । तं च विकलं स्कन्धेनोद्वुह्य देशाद्देशान्तरं परिभ्रमन्ती पतिव्रताप्रतीतिं लेभे, बहुविधाश्च पूजाः । पुनरवन्तिराजानुग्रहादतिमहत्या भूत्या न्यवसत् । अथ पानीयार्थिसार्थजनसमापत्तिदृष्टोद्धृतमवन्तिषु भ्रमन्तमाहारार्थिनं भर्तारमुपलभ्य सा धूमिनी 'येन मे पतिर्विकलीकृतः स दुरात्मायम्' इति भ्यर्थिनं जलं याचमानं पातुमिति शेषः । उद्धृत्य निष्कास्य पिब जलमिति शेषः । रुजति पीडयति । इति एवं कथयित्वा । उदञ्चनं जलनिष्कासनपात्रम् । सरज्जुं रज्जुसहितम् । पुरः पत्युरग्रतः । चिक्षेप-प्रक्षिप्तवती । ( २४ ) उदञ्चयन्तं निष्कासयन्तम् । तं धन्यकम् । अपः जलानि । क्षणात्- अतिसत्वरम् । पृष्ठतः-धन्यकस्य पश्चात् । प्रणुनोद प्रेरितवती । कूपे पातयामासे- त्यर्थः । तं पुरुषम् । विकलं हीनाङ्गम् । उद्वुह्य-गृहीत्वा । पतिव्रताप्रतीतिं-सतीत्व- ख्यातिम् । पूजाः सम्मानम् । अवन्तिराजानुग्रहात् उज्जयिन्यधिपतिप्रसादात् । भूत्या समृद्ध्या । पानीयेति-पानीयार्थिनो जलप्रार्थिनो ये सार्थजना वणिजस्तेषां समापत्त्या समागमेन आदौ दृष्टः पश्चादुद्धृत उत्थापितश्च तम् । धन्यकमिति शेषः । अवन्तिषु तदाख्यनगरे । भर्तारं पतिं धन्यकमिति यावत् । उपलभ्य दृष्ट्वा । येन ( धूमिनीने ) पतिसे कहा—'कुएंसे निकालकर पियो, मेरे शिरमें दर्द है ।' और ऐसा कहकर उस धूमिनीने रस्सीके सहित जलपात्रको धन्यकके सम्मुख फेंक दिया । ( २४ ) जब धन्यक कुएंसे जलपात्रद्वारा जल खींच रहा था । तब उस दुष्टा धूमिनीने उसी समय धीरेसे जाकर अपने पतिकी पीठमें धक्का देकर कुएंमें ढकेल दिया । तदन्तर उस हीनांग ( पंगु ) को लादे हुए देश-देशान्तर पर्यटन करती हुई उस कुलटाने पति- सेवापरायणाकी ख्याति प्राप्त की । तथा ( अनेकों व्यक्तियोंद्वारा ) धनादिकी सेवाएं भी प्राप्त कीं—प्रचुर धन भी प्राप्त किया । इसके बाद उज्जयिनीके राजाकी कृपासे प्रभूत ऐश्वर्यवती होकर वहीं रहने लगी । वह कुएंमें गिरा हुआ धन्यक, जलाभिलाषी वणिकोंके द्वारा, उस कुएंसे निकाला गया । कुएंसे निकाले जानेके बाद वह बेचारा भीख मांगता हुआ उज्जयिनीमें पहुँचा । वहांपर आये हुए अपने पति धन्यकको देखकर उस दुष्टाने राजासे प्रार्थना की कि हे राजन् ! मेरे पतिको जिस व्यक्तिने लूल्हा-लंगड़ा बनाया