BharatKosha
दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

by महाकवि दण्डी

Source: दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा) · चौखम्बा संस्कृत सीरीज · 1968 (origin)

DevanagariHindipublished474 pages

Page 377 of 474

Read in context
Page 377

षष्ठोच्छ्वासः ] बालविबोधिनीव्याख्यासहितम् । ३७७ 'तनयस्य च तनयायाश्च नाशादनन्यापत्यस्तुङ्गधन्वा सुह्मपतिर्निष्कलः स्वयं सकलत्र एव निष्कलङ्कगङ्गारोधस्यनशनेनोपरन्तुं प्रतिष्ठते । सह तेन मर्तुमिच्छत्यनन्यनाथोऽनुरक्तः पौरवृद्धलोकः' इत्यश्रुमुखीनां प्रजाना- माक्रन्दमश्रृणुम । (५२) अथाहमस्मै राज्ञे यथावृत्तमाख्याय तदपत्यद्वयं प्रत्यर्पित- वान् । प्रीतेन तेन जामाता कृतोऽस्मि दामलिप्तेश्वरेण । तत्पुत्रो मदनु- जीवी जातः । मदाज्ञप्तेन चामुना प्राणवदुज्झिता चन्द्रसेना कोशदासम- भजत् । ततश्च सिंहवर्मसाहाय्यार्थमत्रागत्य भर्तुस्तव दर्शनोत्सवसुखम- नुभवामि' इति । रूढा तीरमागता । तनयस्य पुत्रस्य भीमधन्वनः । तनयायाः कन्दुकावत्याः । अनन्यापत्यः अनपत्यः । निष्कलो वृद्धः । सकलत्रः सदारः । निष्कलङ्केति निष्क- लङ्के निष्पापे गङ्गारोधसि गङ्गातटे । अनशनेन उपवासेन । उपरन्तुं मर्तुम् । प्रति- ष्ठते यात्रां करोति । तेन राज्ञा तुङ्गधन्वना । अनन्यनाथः अशरणः अश्रुमुखीनां सवाष्पवदनानाम् । आक्रन्दं विलापम् । (५२) अहं मित्रगुप्तः । यथावृत्तं यावत्संघटितम् । तदपत्यद्वयं-भीमधन्वानं कन्दुकावतीञ्च । तेन तुङ्गधन्वना । तत्पुत्रः राजपुत्रो भीमधन्वा । मदाज्ञप्तेन- मदादिष्टेन । अमुना भीमधन्वना । उज्झिता-त्यक्ता । नावसे उतरकर हम लोगोंने आखोंमें आँसू भरे हुए प्रजाजनोंको विलाप करते हुए देखा । बात यह थी कि वृद्ध सुह्मपति महाराज तुंगधन्वा अपने पुत्र भीमधन्वा और पुत्री कन्दुकावतीकी मृत्युसे बड़े दुःखी हुए । साथ ही अन्य सन्तान न होने से उन्होंने निष्कलंकिनी गंगाके किनारे जाकर अपनी रानीके सहित अनशन (उपवास) करके प्राणोंको त्यागनेकी ठानी थी। उसके साथ नगरके वृद्ध लोगोंने भी अपने प्राणोंको अनाथ होनेके कारण तथा राजभक्तिके कारण त्यागना ठाना था । (५२) विलाप सुनने के पश्चात् मैंने महाराज तुंगधन्वाको उनकी दोनों सन्तानें अर्पणकर दीं और सभी घटनाएँ भी बतला दीं। उन महाराज दामलिप्तेश्वरने प्रीतिसे मुझे जामाता बनाया। उनका पुत्र भीमधन्वा मेरा अनुजीवी हुआ। मेरी आज्ञासे उसने प्राणके समान चन्द्रसेनाको त्याग दिया जो कोशदासकी सेविका हो गयी। इसके बाद राजा सिंहवर्माकी सहायताके लिये मैं (मित्रगुप्त) यहांपर आया और हे स्वामिन् ! आपके दर्शनसुखके उत्सवका अनुभव कर रहा हूं।'

दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा) · Page 377 of 474 · BharatKosha