किरातार्जुनीयम् (घण्टापथ व सुधा टीका सहित)

अष्टमः सर्गः १२३

दो। प्रिय का अनुसरण करो। तुम्हारा चञ्चल मन आगे चलकर समझ में आवेगा। इस प्रकार प्रेमी के पास जाने की इच्छुक किसी युवती सखी को एक दूसरी चतुर सखी ने पहले ही अनुकूल कर लिया ॥ ८ ॥

अथ चतुर्भिः श्लोकैः कलापकमाह—

समुन्नतैः काशदुकूलशालिभिः परिक्कणत्सारसपंक्तिमेखलैः।
प्रतीरदेशैः स्वकलत्रचारुभिर्विभूषिताः कुञ्जसमुद्रयोषितः ॥ ९ ॥

अन्वयः—समुन्नतैः काशदुकूलशालिभिः परिक्कणत्सारसपंक्तिमेखलैः। स्वकलत्रचारुभिः प्रतीरदेशैः विभूषिताः कुञ्जसमुद्रयोषितः ।

विग्रहः—काशानि तानि दुकूलानि इव तैः शालन्ते इति तैः = काशदुकूलशालिभिः । सारसानां पंक्तयः = सारसपङ्क्तयः । सारसपङ्क्तयः मेखला इव, ताः परिक्कणन्त्यः येषु ते तैः परिक्कणत्सारसपंक्तिमेखलैः । स्त्रैषां कलत्राणि, तद्वच्चारवस्तैः = स्वकलत्रचारुभिः । प्रतीरे देशास्तैः = प्रतीरदेशैः । कुञ्जानां समुद्रयोषितः = कुञ्जसमुद्रयोषितः ।

अर्थः—समुन्नतैः = उच्चैः । काशदुकूलशालिभिः = झझवालकुसुमवस्त्रशालिभिः । परिक्कणत्सारसरूपंक्तिमेखलैः = नदत्सारसराजिमेखलैः । स्वकलत्रचारुभिः = आत्मस्त्रीजनरुचिरैः । प्रतीरदेशैः = तटप्रदेशैः । विभूषिताः = अलङ्कृताः । कुञ्जसमुद्रयोषितः = वननद्यः ।

कोषः—'स्त्रीकट्या मेखला कांची सप्तकी रशना तथा' इत्यमरः ।

हिन्दी—शैल-सरितायें अत्यन्त ऊँचे-ऊँचे तटों से शोभित हो रही थीं ! उनके तट वस्त्र (चादर) के समान लगते हुए विकसित काश कुसुमों से शोभित थे, जिनपर ध्वनि करती हुई सारस-पंक्तियां मेखलाओं जैसी लग रही थीं। वे तट अपनी प्रियतमा के नितम्ब भाग (ऊँचे नीचे होने से) के समान रुचिकर प्रतीत होते थे ॥ ९ ॥

विदूरपातेन भिदामुपैयुषश्च्युताः प्रवाहादभितः प्रसारिणः ।
प्रियाङ्कशीताः शुचिमौक्तिकत्विषो वनप्रहासा इव वारिबिन्दवः ॥ १० :

अन्वयः—विदूरपातेन भिदाम् उपेयुषः प्रवाहात् च्युताः अभितः प्रसारिणः प्रियाङ्कशीताः शुचिमौक्तिकत्विषः वनप्रहासा इव वारिबिन्दवः ।

विग्रहः—विदूरात् पातेन = विदूरपातेन । प्रियायाः अङ्कः = प्रियाङ्कस्त-