पंचतन्त्रम् (सटीक - सम्पूर्ण पाँचों तन्त्र)
by पण्डित विष्णु शर्मा
Source: पंचतन्त्रम् (सटीक - सम्पूर्ण पाँचों तन्त्र) · श्रीवेङ्कटेश्वर स्टीम प्रेस, बम्बई · 1910 (origin)
Page 57 of 536
Read in context( ४२ ) पञ्चतन्त्रम् । “एह्येहि दुष्टवृषभ ! स्वामी पिङ्गलकः त्वाम् आकारयति किं निःशङ्को भूत्वा मुहुर्मुहुर्नर्दसि वृथेति” । तच्छ्रु सञ्जीव- कोऽब्रवीत्-“भद्र ! कोऽयं पिङ्गलकः ?” । दमनकः आह-“किं स्वामिनं पिङ्गलकमपि न जानासि ? तत्क्षणं प्रतिपालय फले- नैव ज्ञास्यसि। ननु अयं सर्वमृगपरिवृतो वटतले स्वामी पिङ्ग- लकनामा सिंहस्तिष्ठति” । तच्छ्रुत्वा गतायुषमिवात्मानं मन्यमानः सञ्जीवकः परं विषादमगमत् । आह च-“भद्र ! भवान् साधुसमाचारो वचनपटुश्च दृश्यते। तत् यदि मामवश्यं तत्र नयसि तदभयप्रदानेन स्वामिनः सकाशात् प्रसादः कारयितव्यः” । दमनक आह-“भोः सत्यमभिहितं भवता । नीतिरेषा । यतः- पिंगलक बोला-“जो ऐसा है तो तुझको अमात्यपदमें स्थापित किया । आजसे लेकर (प्रजा अनुजीवियोंपर ) प्रसाद निग्रह (दंड) तुम्हारेही आधीन है यह निश्चय है” तब दमनक शीघ्रतासे जाकर तिरस्कारपूर्वक यह बोला-“आओ आओ ! दुष्ट वृषभ ! स्वामी पिंगलक तुझको पुकारताहै । क्यों निश्शंक होकर बारंबार वृथा नाद करताहै” । यह सुनकर सञ्जीवक बोला-“भद्र ! पिंगलक कौन है ?” दमनक बोला-“क्या तू स्वामी पिंगलकको नहीं जानताहै ? । सो क्षणमात्रको ठहर फलसेही जानलेगा, निश्चयही यह सब मृगोंसे युक्त वटतले हमारा स्वामी पिंगलक सिंह स्थित है” । यह सुन आयुरहित अपनेको मानता- हुआ संजीवक महादुःखको प्राप्त हुआ और बोला-“भद्र ! आप साधु- समाचार और वचन बोलनेमें चतुर दीखते हो । यदि मुझको अवश्य ही वह लिये जाते हो, तो अभयप्रदानसे स्वामीके निकट प्रसाद कराओ” । दमनक बोला-“भो ! तुमने सत्य कहा नीति ऐसी ही है । क्योंकि- पर्यन्तो लभ्यते भूमेः समुद्रस्य गिरेरपि । न कथञ्चिन्महीपस्य चित्तान्तः केनचित् क्वचित् ॥ १३६ ॥ मनुष्य पृथ्वी, समुद्र और पर्वतका भी अन्त पासकतेहैं, परन्तु राजाके चित्तका अन्त कभी किसीने नहीं पाया ॥ १३६ ॥