BharatKosha
रसतरङ्गिणी (सदानन्द शर्मा - पारद, धातु, उपधातु एवं भस्म रसायन शास्त्र सटीक)

रसतरङ्गिणी (सदानन्द शर्मा - पारद, धातु, उपधातु एवं भस्म रसायन शास्त्र सटीक)

Rasatarangini of Sadananda Sharma with Prasadani Commentary

by सदानन्द शर्मा (टीकाकार: पं. हरिदत्त शास्त्री)

DevanagariHindipublished799 pages

Page 400 of 799

Read in context
Page 400

३७४ रसतरङ्गिणी माक्षिक भस्म डालनी चाहिये। इसके बाद अन्य पुटों में स्वर्णमाक्षिक को छोड़ कर मैनसिल आदि ही डालने चाहिये ॥ ५३-५८ ॥ चतुर्थो मारणप्रकारः शुद्धेषु स्वर्णपत्रेषु समानं शुद्धपारदम् । दत्त्वा सम्पेषयेदम्लैः सुचिरं क्षालयेत्ततः ॥ ५६ ॥ संशोष्य गन्धकं दत्त्वा पुटेत्पुटविधानवित् । एवं चतुर्दशपुटैः सुवर्णं मृतिमाप्नुयात् ॥ ६० ॥ षोडशांशं प्रतिपुटं रसेशं ह्रासयेद् बुधः । अन्यथा पञ्चतां नैति रहस्यमिति दर्शितम् ॥६१॥ चतुर्थो मारणप्रकारो व्याख्यांतप्रायपाठः सरलप्रकारश्च, अन्यथा पञ्चतां नैति सुवर्णम् ॥ ५६-६१ ॥ भा.टी.—शुद्धस्वर्णपत्रों को खरल में डालकर उसमें स्वर्ण के बराबर शुद्ध पारद डालें और अच्छी तरह मर्दन करके काञ्जी आदि किसी अम्लद्रव से खूब धोकर सुखा लें । अब इस स्वर्ण में समभाग शुद्धगन्धक मिला सम्पुट में फूँक दें । इस प्रकार चौदह लघुपुट देने से स्वर्ण की भस्म हो जाती है । प्रथमपुट देने के बाद आगे के तेरह पुटों में क्रमशः पारद का सोलहवाँ भाग कम करते जायँ । यदि ऐसा न किया जायगा तो स्वर्ण की भस्म ठीक नहीं बन सकेगी ॥५६-६१॥ पञ्चमो मारणप्रकारः सूचीवेध्यानि पत्राणि सुवर्णस्य समाहरेत् । रसेशं तत्समं दत्त्वा मर्दयेत्तु दिनत्रयम् ॥ ६२ ॥ निम्बूतीरेण संमर्द्य वारिणा क्षालयेद् भृशम् । श्वेतपाषाणचूर्णांञ्च स्वर्णाद्धं तत्र निक्षिपेत् । ६३ ॥ जम्बीरस्य द्रवं दत्त्वा पेषयेच्च दिनत्रयम् । शोषयित्वा द्रवं सम्यक् विदध्यात् श्लक्ष्णचूर्णकम् ॥ ६४ ॥ शुद्धगन्धकचूर्णांञ्च ततः स्वर्णोन्मितं क्षिपेत् । शरावसम्पुटे न्यस्य विदध्यात्सन्धिरोधनम् ॥ ६५ ॥ पुटेल्लघुपुटेनैवं यावन्निश्चन्द्रिकं भवेत् । काञ्चनारत्वचोत्थेन वारिणा भावितस्ततः ॥ ६६ ॥ पुटेत्त्रिधा लघुपुट स्वाङ्गशीतं समाहरेत् । एवं जाम्बववर्णाभं भस्म हाटकजं भवेत् ॥ ६७ ॥