रसतरङ्गिणी (सदानन्द शर्मा - पारद, धातु, उपधातु एवं भस्म रसायन शास्त्र सटीक)
Rasatarangini of Sadananda Sharma with Prasadani Commentary
by सदानन्द शर्मा (टीकाकार: पं. हरिदत्त शास्त्री)
Page 400 of 799
Read in context३७४ रसतरङ्गिणी माक्षिक भस्म डालनी चाहिये। इसके बाद अन्य पुटों में स्वर्णमाक्षिक को छोड़ कर मैनसिल आदि ही डालने चाहिये ॥ ५३-५८ ॥ चतुर्थो मारणप्रकारः शुद्धेषु स्वर्णपत्रेषु समानं शुद्धपारदम् । दत्त्वा सम्पेषयेदम्लैः सुचिरं क्षालयेत्ततः ॥ ५६ ॥ संशोष्य गन्धकं दत्त्वा पुटेत्पुटविधानवित् । एवं चतुर्दशपुटैः सुवर्णं मृतिमाप्नुयात् ॥ ६० ॥ षोडशांशं प्रतिपुटं रसेशं ह्रासयेद् बुधः । अन्यथा पञ्चतां नैति रहस्यमिति दर्शितम् ॥६१॥ चतुर्थो मारणप्रकारो व्याख्यांतप्रायपाठः सरलप्रकारश्च, अन्यथा पञ्चतां नैति सुवर्णम् ॥ ५६-६१ ॥ भा.टी.—शुद्धस्वर्णपत्रों को खरल में डालकर उसमें स्वर्ण के बराबर शुद्ध पारद डालें और अच्छी तरह मर्दन करके काञ्जी आदि किसी अम्लद्रव से खूब धोकर सुखा लें । अब इस स्वर्ण में समभाग शुद्धगन्धक मिला सम्पुट में फूँक दें । इस प्रकार चौदह लघुपुट देने से स्वर्ण की भस्म हो जाती है । प्रथमपुट देने के बाद आगे के तेरह पुटों में क्रमशः पारद का सोलहवाँ भाग कम करते जायँ । यदि ऐसा न किया जायगा तो स्वर्ण की भस्म ठीक नहीं बन सकेगी ॥५६-६१॥ पञ्चमो मारणप्रकारः सूचीवेध्यानि पत्राणि सुवर्णस्य समाहरेत् । रसेशं तत्समं दत्त्वा मर्दयेत्तु दिनत्रयम् ॥ ६२ ॥ निम्बूतीरेण संमर्द्य वारिणा क्षालयेद् भृशम् । श्वेतपाषाणचूर्णांञ्च स्वर्णाद्धं तत्र निक्षिपेत् । ६३ ॥ जम्बीरस्य द्रवं दत्त्वा पेषयेच्च दिनत्रयम् । शोषयित्वा द्रवं सम्यक् विदध्यात् श्लक्ष्णचूर्णकम् ॥ ६४ ॥ शुद्धगन्धकचूर्णांञ्च ततः स्वर्णोन्मितं क्षिपेत् । शरावसम्पुटे न्यस्य विदध्यात्सन्धिरोधनम् ॥ ६५ ॥ पुटेल्लघुपुटेनैवं यावन्निश्चन्द्रिकं भवेत् । काञ्चनारत्वचोत्थेन वारिणा भावितस्ततः ॥ ६६ ॥ पुटेत्त्रिधा लघुपुट स्वाङ्गशीतं समाहरेत् । एवं जाम्बववर्णाभं भस्म हाटकजं भवेत् ॥ ६७ ॥