वायु पुराण

[अ० १०० श्लो० १४-३७] वायुपुराणम् । ३८९
( मन्वन्तरनिसर्गादिकथनम् )

नामतस्तु प्रवक्ष्यामि निबोधध्वं समाहिताः । रितस्तपश्च शुक्रश्च द्युतिर्ज्योतिःप्रभाकरौ ॥ १४
प्रभासो भासकृद्धर्मस्तेजोरश्मिर्क्रतुर्विराट् । अर्चिष्मान्द्योतनो भानुर्यशः कीर्तिर्बुधो धृतिः ॥ १५
विंशतिः सुतपा ह्येते नामाभिः परिकीर्तिताः ॥
*प्रभुर्विभुर्विभासश्च जेता हन्तारिहा रितुः । सुमतिः प्रमतिर्दीप्तिः समाख्यातो महो महान् ॥ १६
देहो मुनिर्नयो ज्येष्ठः समः सत्यश्च विश्रुतेः । इत्येते ह्यमिताभास्तु विंशतिः परिकीर्तिताः ॥ १७
दमोदाता विदः सोमो वित्तवैद्यौ यमो निधिः । होमं हव्यं हुतं दानं देयं दाता तपः शमः ॥ १८
ध्रुवं स्थानं विधानं च नियमश्चेति विंशतिः । मुख्या ह्येते समाख्याताः सावर्णेः प्रथमेऽन्तरे ॥ १९
मारीचस्यैव ते पुत्राः कश्यपस्य महात्मनः । सांप्रतस्य भविष्यन्ति सावर्णस्यान्तरे मनोः ॥ २०
तेषामिन्द्रो भविष्यस्तु बलिर्वैरोचनः पुरा । वीरवांश्वावरीयांश्च निर्मोहः सत्यवाक्क्रुती ॥ २१
चरिष्णुराज्यौ विष्णुश्च वाचः सुमतिरेव च । सावर्णस्य मनोः पुत्रा भविष्यन्ति नवैव तु ॥ २२
नव चान्येषु वक्ष्यामि सावर्णेष्वान्तरेषु वै । सावर्णमनवश्चान्ये भविष्या ब्रह्मणः सुताः ॥ २३
मेरुसावर्णिनस्ते वै दृष्टा वै दिव्यदृष्टिभिः । दक्षस्य ते हि रोहिन्नाः प्रियाया दुहितुः सुताः ॥ २४
महता तपसा युक्ता मेरु पृष्ठे महौजसः । ब्रह्मादिभिस्ते जनिता दक्षेणैव च धीमता ॥ २५
महर्लोकगताऽऽवृत्त्य÷ भविष्या मेरुमाश्रिताः । महाभावास्तु ते पूर्वं जज्ञिरे चाक्षुषेऽन्तरे ॥ २६

ऋषय उवाच—
दक्षेण जनिताः पुत्राः कन्यायामात्मनः कथम् । भवेन ब्रह्मणा चैव धर्मेण च महात्मनः ॥ २७

सूत उवाच—
अतो भविष्यान्वक्ष्यामि सावर्णमनवस्तु ये । तेषां जन्म प्रभावं च नमस्कृत्य प्रचेतसे ॥ २८
वैवस्वते ह्युपस्पृष्टे किंचिच्छिष्टे च चाक्षुषे । जज्ञिरे मनवस्ते हि भविष्यानागतान्तरे ॥ २९
प्राचेतसस्य दक्षस्य दौहित्रा मनवस्तु ये । सावर्णा नामतः पञ्च चत्वारः परमार्षजाः ॥ ३०
संज्ञापुत्रस्तु सावर्ण एको वैवस्वतस्तथा । ज्येष्ठः संज्ञासुतो नाम मनुर्वैवस्वतः प्रभुः ॥ ३१
वैवस्वतेऽन्तरे प्राप्ते समुत्पत्तिस्तयोः शुभा । चतुर्दशैते मनवः कीर्तिताः कीर्तिवर्धनाः ॥ ३२
वेदे श्रुतो पुराणे च सर्वे ते प्रभुविष्णवः । प्रजानां पतयः सर्वे भूतानां पतयः स्थिताः ॥ ३३
तैरियं पृथिवी सर्वा सप्तद्वीपा सपर्वता । पूर्णं युगसहस्रं वै परिपाल्या नरेश्वरैः ॥ ३४
प्रजाभिस्तपसा चैव विस्तरं तेषु वक्ष्यते । चतुर्दशैव ते ज्ञेयाः सर्वाः स्वायंभुवादयः ॥ ३५
मन्वन्तराधिकारेषु वर्तन्तेऽत्र सकृत्सकृत् । विनिवृत्ताधिकारास्ते महर्लोकं समाश्रिताः ॥ ३६
समतीतास्तु ये तेषामष्टौ षष्ठास्तथाऽपरे । पूर्वेषु सांप्रतश्चायं शान्तिर्वैवस्वतः प्रभुः ॥ ३७

---

* इतः प्रभृति श्लोकद्वयं न विद्यते घ. पुस्तके । ÷ अत्र संधिरार्षः ।