BharatKosha
वेदान्तसार (नृसिंहसरस्वती टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

वेदान्तसार (नृसिंहसरस्वती टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

Vedantasara by Sadananda Yogindra

by सदानन्द योगीन्द्र

Source: खेमराज श्रीकृष्णदास · खेमराज श्रीकृष्णदास · 1940 (origin)

DevanagariSanskritpublished145 pages

Page 81 of 145

Read in context
Page 81

संस्कृतटीका-भाषाटीकासमेत । ( ८१ ) तथा च भिन्नप्रवृत्तिनिमित्तयोः तत्त्वंपदयोरेकस्मिंश्चैतन्ये ता- त्पर्य्यं संबंधः सामानाधिकरण्यमित्यर्थः ॥ ७६ ॥ ( भा०टी० )अब सामानाधिकरण्य सम्बन्ध दिखला- ते हैं। जैसे “सोऽयं देवदत्तः” इसवाक्यमें “सः” शब्दसे पहले देखीहुई वस्तुका बोध होताहै और “अयम्”शब्दसे वर्त्तमान दृष्ट वस्तुका बोध होता है और दोनों शब्दार्थोंका एक देवदत्त व्यक्तिमें बोध होता है। इसी प्रकार “तत्त्वमसि” इस वाक्यमें भी अप्रत्यक्ष चैतन्यका बोधक “तत्” शब्द है और प्रत्यक्ष चैतन्यका बोधक“त्वम् ”शब्द है इनदोनों शब्दार्थोंका एक चैतन्यमय ब्रह्ममें तात्पर्य है। यही सामानाधिकरण्य सम्बधहै। विशेषणविशेष्यभावसम्बन्धस्तु यथा तत्रैव वाक्ये सशब्दार्थतत्कालविशिष्टदेवदत्तस्यायं--शब्दार्थै- तत्कालविशिष्टदेवदत्तस्य चान्योन्यभेदव्यावर्त्त- कतया विशेषणविशेष्यभावः । तथात्रापि वाक्ये तत्पदार्थपरोक्षत्वादिविशिष्टचैतन्यस्य त्वंपदार्था परोक्षत्वादिविशिष्टचैतन्यस्य चान्योन्यभेदव्या- वर्त्तकतया विशेषणविशेष्यभावः ॥ ७७ ॥ ( सं०टी० ) विशेषणविशेष्यभावसंबधस्वरूपमाह । वि- शेषणेति । व्यावर्तकं विशेषणं व्यावत्र्त्यं विशेष्यम् । तथा च “सोयं देवदत्तः”इति वाक्ये एवायंशब्दवाच्यो योसावेतत्काले तद्देशसंबंधविशिष्टो देवदत्तपिंडः अयं स इति तच्छब्दवाच्या- त्कालतद्देशविशिष्टदेवदत्तपिंडाद्भिन्नो नेति यदा प्रतीयते त-

वेदान्तसार (नृसिंहसरस्वती टीका व हिन्दी व्याख्या सहित) · Page 81 of 145 · BharatKosha