वीरमित्रोदय: राजनीतिप्रकाश (महामहोपाध्याय मित्रमिश्र - प्राचीन भारतीय राजनीति एवं शासन कोष)

१४८ वीरमित्रोदयस्य राजनीतिप्रकाशे तौर्यत्रिकं वृथाऽट्या च कामजो दशको गणः ॥ तौर्यत्रिकं नृत्यगीतवाद्यानि । एतत्त्रिकमादाय दश काम- जानि व्यसनानि । पैशुन्यं साहसं द्रोह ईर्ष्याऽसूयाऽर्थदूषणम् । वाग्दण्डजं च पारुष्यं क्रोधजोऽपि गणोऽष्टकः ॥ वाक्पारुष्यं दण्डजं च पारुष्यमादायाष्टविधत्वं द्रष्टव्यम् । द्वयोरप्येतयोर्मूलं यं पूर्व कवयो विदुः । तं यत्नेन जयेल्लोभं तज्जये तावुभौ गणौ ॥ दश कामसमुत्थानि तथाऽष्टौ क्रोधजानि च । व्यसनानि दुरन्तानि प्रयत्नेन विवर्जयेत् ॥ कामजेषु प्रसक्तो हि व्यसनेषु महीपतिः । वियुज्यतेऽर्थधर्माभ्यां क्रोधजेष्वात्मनैव तु ॥ आत्मनैव वियुज्यते, मरणमापद्यत इत्यर्थः । तत्र सप्त कष्टतमानि । यथाऽऽह मनुः— पानमक्षाः स्त्रियश्चैव मृगया च यथाक्रमम् । एतत्कष्टतमं विद्याच्चतुष्कं कामजे गणे ॥ दण्डस्य पातनं चैव वाक्पारुष्यार्थदूषणे । क्रोधजेऽपि गणे विद्यात्कष्टमेतत्त्रिकं सदा ॥ सप्तकस्यास्य वर्गस्य सर्वत्रैवानुषङ्गिणः । पूर्वपूर्वं गुरुतरं विद्याद्व्यसनमात्मनः ॥ परिवादः, परदोषकथनम् । वृथाऽट्या, वृथाऽटनम्। पैशुन्यम्, अनभिव्यक्तदोषाविष्करणम् । साहसम्, साथोर्बन्धनादिनिग्रहः । द्रोहः, ब्रह्मवधः । ईर्ष्या, परगुणासहिष्णुता । परगुणेषु दोषावि- ष्करणमसूया । अर्थदूषणम्, अर्थापहारो देयानामदानं च । वा-