वीरमित्रोदय: राजनीतिप्रकाश (महामहोपाध्याय मित्रमिश्र - प्राचीन भारतीय राजनीति एवं शासन कोष)

परदेशपण्ये शुल्कं, प्रनष्टाधिगते विशेषश्च । २६५ बाहुल्यविषयः, तेषामापद्विषयो वा । अस्मिन्नेव विषये पर- देशपण्येऽपि- तत्रैवोक्तम्, शुल्कांशं परदेशाच्च निबोध गदतो मम । क्षयव्ययप्रवासांश्च यथाऽऽयासं द्विजोत्तम ॥ व्ययशुल्कप्रवासादि लङ्घयित्वा तथा द्विज । विंशांशं भागमादद्युर्दण्डनीया अतोऽन्यथा ॥ इति । सामुद्रपण्यशुल्के तु विशेष उक्तः- सामुद्रः शुल्को वरं रूपमुद्धृत्य दशपणं स्मृतमन्येषामपि सारानुरूपमुद्धृत्य धर्म्यं प्रकल्पयेदिति । वरं, बहुमूल्यं मुक्तादिष्वेकमुद्धृत्य धनस्वामिने दत्त्वा- ऽवशिष्टस्य दशांशं गृह्णीयात् । अन्येषां सांयात्रिकातिरिक्ताना- मपि सारभूतमेकमुद्धृत्य धर्म्यं यथोचितं शुल्कं प्रकल्पयेत् । प्रनष्टाधिगते तु विशेषमाह— मनुः, आददीताथ षड्भागं प्रनष्टाधिगतान्नृपः । दशमं द्वादशं वापि सतां धर्ममनुस्मरन् ॥ इति । प्रनष्टं, स्वामिसकाशात् भ्रष्टं, यत् शौल्किकस्थानपाला- दिभिरधिगतं राज्ञे समर्पितं, तस्मान्नृपः प्रथमवर्षे स्वामिने सर्वं दद्यात्, द्वितीयवर्षे च तस्माद्द्वादशं, तृतीयवर्षे दशमं, चतुर्थवर्ष- प्रभृति षष्ठं भागमादद्यात् । तदुक्तम्— याज्ञवल्क्येन, शौल्किकैः स्थानपालैर्वा नष्टापहृतमाहृतम् । अर्वाक्संवत्सरात्स्वामी हरेत परतो नृपः ॥ इति । अत्र च “अर्वाक्संवत्सरात्स्वामी हरेत” इत्यनेन प्रथमवर्षे ३४