BharatKosha
श्रीमदानन्द रामायण (९ काण्ड संपूर्ण - हिन्दी अनुवाद सहित)

श्रीमदानन्द रामायण (९ काण्ड संपूर्ण - हिन्दी अनुवाद सहित)

Srimad Ananda Ramayana Hindi

by महर्षि वाल्मीकि / अज्ञात

Source: Srimad Ananda Ramayana Complete 9 Kandas with Hindi Translation (origin)

DevanagariHindipublished811 pages

Page 249 of 811

Read in context
Page 249

सर्गः ७ ] | यागकाण्डम् | २३३

ततो गोचर्ममात्रं तु स्थण्डिलं चापलिप्य च। शालावाग्निं समुद्धृत्य स्थापयेद्वह्निकल्पवत् ॥२३। जुहुयात्पायसेनेव घृतेनाष्टोत्तरं शतम् । प्रथमं पौरुषं सूक्तं विष्णोर्नूकमनन्तरम् ॥२४॥ ततश्च वैनतेयाय स्वाहेत्यष्टहुतीस्तथा। मातङ्गेनाहुतीश्च कृत्वा स्वाहेति होमयेत् ॥२५। सोमो धेनुं समुच्चार्य जुहुयात्सम्पदन्तरम्। वैष्णवं मन्त्रमन्त्रं जपेत्तत्र शान्तिसूक्तानि भक्तितः ॥२६। रात्रौ जागरणं कुर्यादग्रतो हरेः शुचिः। एवं नवदिनं कार्यं पूजनं परमोत्सवः ॥२७॥ यथाऽग्रे जागरणं कुर्यान्नित्यं सुकीर्तनैः। ततो दशांशमष्टमिं सम्पूज्याथ व्रती शुचिः । २८। प्रातः स्नात्वा नित्यकर्म समाप्य च ततः परम्। गन्धपुष्पादिभिर्देवानर्चयेत्पूर्ववत्क्रमात् ॥२९॥ ततो मङ्गलवाद्यैश्च शुक्लपर्यङ्कके शोभने। नृत्यैश्च स्तोत्रपठनैर्नयेद्विष्ण्वालयं ध्वजम् ॥३०॥ देवस्य द्वारदेशे वा शिखरे वा मुदान्वितः। सुस्थिरं स्थापयेद्ध्वजं ध्वजस्तम्भं सुशोभितम् ॥३१॥ मधुपूपाक्षतैर्दीपैर्धूपैर्नमनोरमैः। भक्ष्यभोज्यादिसंयुक्तैर्नैवेद्यैश्च हरिं यजेत् ॥३२। आप्रतिपदारभ्य दशम्यवधि सत्वरैः। ध्वजयोः पूजनं कुर्यादेकादश्यां हरिन्मन्दिरे ॥३३। आरोपणीयं शिखरे पुरतो वा यथामुखम्। अथवा रोपणौयो हि दशम्यां तौ ध्वजोत्तमो। ३४। नवम्यां वा द्वितीयायां चतुर्थ्यामष्टमीदिने। पञ्चम्यां वा रोपणीयो तौ पूर्वं पूज्य यथाविधि ॥३५। व्रतस्य प्रतिपद्येव प्रारम्भोनतरे दिने। पूर्वोक्तेषु हरेः कार्यो न मासेष्वितरेषु च ॥३६॥ माघामितचतुर्दश्यामेवं शम्भोर्गृहे ध्वजो। नन्दीभृङ्ग्यङ्कितौ कृत्वा रोपणीयो यथाविधि ॥३७॥ आश्विनस्य सिताष्टम्यां मधोर्वा गिरिजागृहे। नभस्यस्य चतुर्थ्यां हि प्रोक्तो गणपतेर्गृहे ॥३८। मार्गशीर्षे शुक्लषष्ठयामेवं मार्तण्डमद्गृहे। एवं हि सर्वदेवानामुत्तरादिवसेष्वपि ॥३९।


के पत्र और विधानकी पूजा करे। तदनन्तर गोचर्ममात्र स्थण्डिलके ऊपर परिसमूहनादि पञ्चभूमस्कार करके रक्षणयोग्य गृहोक्त विधानसे कुण्डमे अग्नि स्थापित करे ॥ २०-२३॥ पुनः क्रमशः पायस और घृतसे आघार-आज्यभाग नामकी अष्टात्तरशत आहुति दे। अथवा आधारराज्यभागको आहुति देकर पुनः क्रमशः पायस और घृतकी अष्टोत्तरशत आहुति दे। प्रथम आहुतियां पुरुषसूक्तके मन्त्रोंसे और दूसरी आहुतियां विष्णोर्नूकं इस मन्त्रसे दे ॥ २४ ॥ फिर गरुडके निमित्त आठ आहुतियां और मातङ्गिके निमित्त आठ आहुतिये हवन करे 'गरुडाय स्वाहा' मन्त्रसे पहली आठ आहुतियां एवं 'मातङ्गये स्वाहा' इस मन्त्रसे दूसरी आठ आहुतियां दे ॥ २५ ॥ पुनः 'सोमो धेनु' मंत्रका उच्चारव करके संसम्पूक्त हवन करे। तदनन्तर सौर मन्त्रोंका जप और शान्तिसूक्तका पाठ करे ॥ २६ ॥ रात्रिमे श्रीहरिके समीप जागरण करे। फिर दशमी-को सम्भ्रमसबके साथ भगवान्‌का पूजन करे ॥ २७ ॥ नित्य हरिकीर्तन करके नवरात्र पर्यन्त जागरण करे। दशवे दिन प्रातः स्नान-संध्यादि नित्यकृत्योंसे निवृत्त होकर पूर्ववत् पूजनसम्भारसे भगवान्‌की पूजा करे ॥ २८ ॥ २९ ॥ इसके बाद मंगलमय वाद्य-गाजेके साथ स्त्रापपात्र करते हुए ध्वजाको विष्णुमन्दिरमे ले जाय ॥ ३० ॥ मन्दिरके द्वार तथा शिखरपर पुष्पमालासे सुशोभित ध्वजका स्थापित करे। ३१ ॥ वहां गन्ध, पुष्प, अक्षत, धूप, दीप एवं भक्ष्य-भोज्यादि युक्त नैवेद्यसे श्रीहरिका पूजन करे अथवा प्रतिपदासे लेकर दशमी तक क्रमसे ध्वजाओंकी पूजा करके एकादशीको विष्णुमन्दिरके शिखर या द्वारपर उन ध्वजाओ-को स्थापित करे। अथवा दशमीको ही स्थापित कर दे । ३२-३४ । अथवा द्वितीया, चतुर्थी षष्ठी, अष्टमी तथा नवमीको सुविधानुसार समय देखकर उपर्युक्त विधानसे पूजा करके ध्वजा स्थापित करे ॥ ३५ ॥ किन्तु व्रतका प्रारम्भ प्रतिपदाको ही होता है। श्रीहरिके निमित्त ध्वजारोपण पूर्वोक्त मासोंमें ही करे, अन्य मासमे नहीं । ३६ ।। इसी प्रकार माघकृष्ण चतुर्दशीका शिवालयपर ध्वजारोपण करे। उस ध्वजामें यथाविध नन्दी और भृङ्गीकी अंकित करे ॥ ३७ । आश्विन शुक्ल अष्टमीको या चैत्रके नवरात्रमे पार्वतीके मन्दिरपर ध्वजा फहराये। भाद्रपद चतुर्थीको गणेशके मन्दिरपर ध्वजारोपण करे। ३८ ।। मार्गशीर्ष शुक्ल षष्ठिको सूर्यके मन्दिरपर ध्वजस्थापन करे। इस प्रकार देवताओ के उत्तरादिवसमें ही यह कार्य सम्पन्न करे ॥ ३९ ॥