BharatKosha
Back to the archive

आयुर्वेद प्रकाश (माधव उपाध्याय - रसशास्त्र, पारद शोधन व धातु भस्म निर्माण सटीक)

Ayurveda Prakasha of Madhava Upadhyaya with Commentary

by माधव उपाध्याय (सम्पादक: यादवजी त्रिकमजी आचार्य)

DevanagariHindipublished232 pages

प्रारंभिक पृष्ठ एवं मंगलाचरण

Page 1Permalink

आयुर्वेदीयग्रन्थमाला । एकादशं पुष्पम् । सारस्वतकुलावतंसोपाध्याय- श्रीमाधवविरचित आयुर्वेदप्रकाशः । आचार्योपाह्वेन त्रिविक्रमात्मजेन यादवशर्मणा [संशो]धितः प्रकाशितश्च । मूल्यं १। रूप्यकः ।

Page 2Permalink

गुरुकुल कांगड़ी विश्वविद्यालय, हरिद्वार पुस्तकालय विषय संख्या ५३०.०६ पुस्तक संख्या ८ I आगत पञ्जिका संख्या १४,१८५ पुस्तक पर सर्व प्रकार की निशानियां लगाना वर्जित है। कृपया १५ दिन से अधिक समय तक पुस्तक अपने पास न रखें।


(तिरछी पर्ची पर लिखित पाठ:) गुरुकुल कांगड़ी विश्वविद्यालय कृपया पुस्तक के ऊपर कोई निशान आदि न लगावें।

Page 3Permalink

पुस्तकालय गुरूकुल कांगड़ी विश्वविद्यालय, हरिद्वार वर्ग संख्या ............... आगत संख्या 14195 पुस्तक विवरण की तिथि नीचे अंकित है। इस तिथि सहित 30 वें दिन यह पुस्तक पुस्तकालय में वापस आ जानी चाहिए अन्यथा 50 पैसे प्रति दिन के हिसाब से विलम्ब दण्ड लगेगा।

Page 4Permalink

530.06,8 I 14195 (98) CC0, Gurukul Kangri Collection, Haridwar, Digitized by eGangotri

Page 5Permalink

इस पृष्ठ पर कोई देवनागरी पाठ (पाठ्य सामग्री) उपलब्ध नहीं है। यह एक सादा/रिक्त पृष्ठ (blank page/flyleaf) है, जिस पर केवल एक अस्पष्ट आयताकार मुहर की छाप मात्र दिखाई दे रही है।

पृष्ठ के निचले भाग में केवल डिजिटलीकरण का विवरण अंकित है: CC0, Gurukul Kangri Collection, Haridwar, Digitized by eGangotri

Page 6Permalink
  • ओ३म् * पुस्तक की संख्या.................... ५३०/७१ १६४ पुस्तकालय-पञ्जिका-संख्या......... 14195 (11) पुस्तक पर सर्व प्रकार की निशानियां लगाना वर्जित है। कोई महाशय १५ दिन से अधिक देर तक पुस्तक अपने पास नहीं रख सकता। अधिक देर तक रखने के लिये पुनः आज्ञा प्राप्त करनी चाहिये। ५३० ✓ १६४ (11) ५३० / ७१ (स) स्टाक प्रमाणीकरण १९८४-१९८५ ५३० / १६४ (11)
Page 7Permalink

[पृष्ठ रिक्त है / जलदाग एवं अस्पष्ट स्याही के अवशेष] ...-५०११ [...] [अस्पष्ट मुहर / अभिलेख]

Page 8Permalink

आयुर्वेदौयग्रन्थमाला । एकादशं पुष्पम् । सारस्वतकुलावतंसोपाध्याय- श्रीमाधवविरचित आयुर्वेदप्रकाशः । आचार्योपाहेन त्रिविक्रमात्मजेन यादवशर्मणा संशोधितः प्रकाशितश्च । ÂYURVEDÎYA-GRANTHAMÂLÂ. No. 11. ÂYURVEDAPRAKÂSHA BY MÂDHAVA EDITED BY VAIDYA JÂDAVJÎ TRICUMJÎ ÂCHÂRYA, 372, BORÂ BAZÂR STREET, FORT, BOMBAY. 1913 A. D. मूल्यं १। रूप्यकः। Price 1¼ Rupees.

Page 9Permalink

Printed by R. Y. Shedge, at the ‘Nirnaya-sagar’ Press, 23, Kolbhat Lane, Bombay and published by Vaidya Jadavji Tricumji Acharya, 372, Bora Bazar Street, Fort, Bombay.

Page 10Permalink

निवेदनम् । रसमाधव इति प्रसिद्ध आयुर्वेदप्रकाशनामायं ग्रन्थः सारस्वतब्राह्मण- जातीयेन सौराष्ट्रदेशजन्मना वाराणसीनिवासिना उपाध्यायोपनामकेन माधवेन विरचित इति आयुर्वेदप्रकाशस्यान्ते लिखितात् ग्रन्थसमाप्तिवाक्यात् प्रतीयते । स चायमायुर्वेदप्रकाशः ख्रिस्तीयसप्तदशशताब्द्यां विरचित इति प्रतीयते, ख्रिस्तीये १६०० वत्सरे विरचितस्य भावप्रकाशस्य आयुर्वेदप्रकाशे उल्लेखात् । पाकावलिनामकोऽन्योऽपि ग्रन्थ उपाध्यायमाधवविरचितो मुद्रित उपलभ्यते । आयुर्वेदप्रकाशे रसशास्त्रप्रतिपाद्याः प्रायः सर्वेऽपि विषया अतिस्पष्टतया अनुभूति- पथगा एवोपवर्णिताः सन्ति । अतोऽयं ग्रन्थो भिषजां छात्राणां चातीवोपयुक्तः । ग्रन्थस्यास्य मुद्रणार्थमादर्शपुस्तकत्रयमुपलब्धम् । प्रथमं क.संज्ञितं मदीयपरम- सुहृद्भिः वैद्य त्र्यम्बक गुरुनाथ काळे इत्येतैः संपादितं भिषग्विलासपत्रे प्रसिद्धीकृतं अपूर्णं, द्वितीयं ख.संज्ञकं बुन्दीराजधानीनिवासिनां मदीयपरमसुहृदां राजवैद्य श्रीप्रसादशर्मणां सकाशाल्लब्धं, तृतीयं ग.संज्ञकं मदीयपरमसुहृदां स्वर्गवासिनां वैद्य मुरारजीशर्मणां ग्रन्थसंग्रहात् प्राप्तम् । ग्रन्थस्यास्य संशोधनार्थं यथामति कृतेऽपि यत्ने भ्रमप्रमादादिवशाज्जातं स्खलनं क्वाप्युप- लभ्येत चेत् सुधीभिः संशोधनीयं क्षन्तव्यश्चाहमिति यादवशर्मणः ।

Page 11Permalink

इस पृष्ठ पर मुद्रित पाठ अत्यधिक धुंधला (faded / unreadable) होने के कारण पढ़ने योग्य नहीं है। केवल पृष्ठ के निचले भाग में डिजिटलीकरण का विवरण दिखाई दे रहा है:

(पृष्ठ पर मुद्रित मूल पाठ अत्यधिक धुंधला होने के कारण अपाठ्य है)

Page 12Permalink

आयुर्वेदप्रकाशान्तर्गतविषयानुक्रमणिका । विषयः पृ. पं. | विषयः पृ. पं. प्रथमोऽध्यायः । कतिपयसुगमरसशोधनो- मङ्गलाचरणम् ... १ ५ पायाः ... ... १८ १९ आयुर्वेदप्रकाशस्यान्यग्रन्थेभ्यो शोधितरसस्य मुखकरणम् २१ १ वैशिष्ट्यं... ... ,, ९ गन्धकजारणार्थे सिकता- रसवैद्यप्रशंसा ... २ १५ यन्त्रद्वयं... ... २३ ११ रसदोषाः ... ३ २ कच्छपयन्त्रेण गन्धक- संस्कारार्थं पारदग्रहणप्रमाणं ,, ३ जारणं ... ... २५ ९ रससंस्कारे बलिपूजाविधानं ,, ४ गन्धकजारणस्यान्य- खल्वलक्षणं ... ४ ७ त्प्रकारद्वयं ... २६ ८ रससंस्कारसंख्या ... ,, ११ स्वर्णादिजारणार्थे विडकथनं २७ ५ स्वेदनविधिः ... ५ ८ स्वर्णजारणविधिः ... २८ १३ मर्दनविधिः ... ६ ६ दोलायन्त्रेण स्वर्णजारणम् २९ २ मूर्च्छनविधिः ... ,,

Page 13Permalink

२ विषयः पृ. पं. | विषयः पृ. पं. रजतकरणं (राजवती- | जयावटी ... ... ६६ १ विद्या)... ... ३९ १८ | गन्धलोहम् ... ” ५ हेमकरणं (हेमवतीविद्या) ४० ५ | चतुर्मुखरसः ... ” १३ रसबन्धनविद्या ... ४१ १५ | द्वितीयोऽध्यायः। रसबन्धभेदाः, तेषां | उपरसभेदाः ... ६७ ८ लक्षणानि च ... ४२ ६ | गन्धकोत्पत्तिः ... ” १७ नित्यनाथोक्तं रसमूर्च्छनं ४५ ९ | गन्धकनामानि ... ६८ ९ रससिन्दूरविधानं ... ” २४ | गन्धकस्वरूपम् ... ” १२ रसकर्पूरविधानं ... ४७ १९ | शुद्धगन्धकगुणाः ... ” १७ सिन्दूररसः ... ... ४९ १२ | अशुद्धगन्धकदोषः... ६९ ५ रसमारणविधिः ... ५० १० | गन्धकशोधनं ... ” ८ मृतसूतलक्षणम् ... ५२ १२ | गन्धकगन्धनाशनविधिः ७० १६ कतिपयरसमारणप्रकाराः ” २२ | त्रयोदश गन्धककल्पाः ” २१ जलौकाबन्धविधानं ५३ १६ | तृतीयोऽध्यायः। खेचरीगुटिका ... ५४ ३ | हिङ्गुलनामानि भेदाश्च ७४ १९ पारदसेवनविधिः ... ५५ २ | हिङ्गुलगुणाः ... ७५ २ रसभक्षणकालः ... ५६ १३ | अशुद्धहिङ्गुलदोषाः ... ” ५ रसभक्षणमात्रा ... ” १८ | हिङ्गुलशोधनम् ... ” ८ रससेवनकर्तुराहारादि- | हिङ्गुलमारणम् ... ” १३ नियमाः ... ५७ २४ | कृत्रिमहिङ्गुलकरणं ... ” २४ अशोधितरसभक्षणे तद्दोष- | हिङ्गुलात्पारदाकर्षणविधिः ७६ १० शमनोपायः ... ५९ २१ | चतुर्थोऽध्यायः। रसाजीर्णशमनोपायाः ” २४ | अभ्रकोत्पत्तिः, तद्भेदाः रससेवने पथ्यापथ्यम् ६० १२ | लक्षणानि च ... ” २२ गन्धामृतरसः ... ६२ १२ | वज्राभ्रकगुणाः ... ७८ २ हेमसुन्दररसः ... ” १९ | अशुद्धाभ्रमारणे दोषाः ” ९ मृत्युञ्जयरसः ... ६३ १ | मृताभ्रलक्षणं ... ” १२ आनन्दसूत रसः ... ” ११ | अभ्रमारणे पुटसंख्या ” १९ प्राणकल्पद्रुमगोलरसः ६४ ८ | अभ्रानुपानं मात्रा च ” २४ त्रिनेत्ररसः ... ... ” २३ | अभ्रशोधनम् ... ७९ ५ शार्दूलरसः ... ... ६५ ३ | धान्याभ्रककरणं ... ” १७ अमृतार्णवरसः ... ” ११ |

Page 14Permalink

३ विषयः पृ. पं. | विषयः पृ. पं. अभ्रमारणप्रयोगाः ... ८० २ | स्रोतोञ्जनसौवीराञ्जनयोः मृताभ्रस्यामृतीकरणम् ८२ १९ | शोधनम् ... ९५ ७ अभ्रसेविनामपथ्यानि ८३ ९ | ,, सत्त्वपातनं ... ,, १० अभ्रकसत्त्वनिष्कासनविधिः ,, १२ | रसाञ्जनोत्पत्तिनामानि ,, १३ अभ्रसत्त्वस्य शोधनमारणं ८४ २ | रसाञ्जनगुणाः ... ,, १८ सामान्यतः सर्वेषां सत्त्व- | नीलाञ्जनलक्षणं ... ,, २१ पातनविधिः ... ८४ २१ | पुष्पाञ्जनलक्षणं ... ,, २२ अभ्रद्रुतिविधानं ... ८५ ४ | अञ्जनसामान्यगुणाः ,, २३ मुक्तादीनां द्रुतिविधानम् ,, २३ | नीलाञ्जनशुद्धिः ... ९६ २ अभ्रककल्पाः ... ८६ ९ | अञ्जनानां सामान्यशुद्धिः ,, ५ पञ्चमोऽध्यायः । | कुलित्थाञ्जननामानि ,, ९ हरितालनामभेद- | कुलित्थाञ्जनगुणाः ... ,, १२ लक्षणानि ... ८७ ८ | अष्टमोऽध्यायः । तालकगुणाः ... ,, १६ | टङ्कणनामानि ... ,, २२ अशुद्धस्यासम्यग्जारितस्य च | अशुद्धटङ्कणदोषाः, तच्छो- तालस्य दोषाः ... ,, १९ | धनं च ... ... ,, २५ मृतताललक्षणम् ... ८८ २ | टङ्कणगुणाः ... ९७ २ तालशोधनम् ... ,, ८ | राजावर्तलक्षणं ... ,, ८ तालमारणविधिः ... ,, १४ | राजावर्तगुणाः ... ,, १३ तालसत्त्वपातनविधिः ९२ १२ | राजावर्तशोधनमारणम् ,, १६ षष्ठोऽध्यायः । | राजावर्तसत्त्वपातनं ,, १९ मनःशिलाया नामभेद- | चुम्बकभेदाः लक्षणं च ,, २५ लक्षणानि ... ९३ ३ | चुम्बकगुणाः ... ९८ २ शुद्धमनःशिलागुणाः ,, १४ | चुम्बकशोधनं ... ,, ५ अशुद्धमनःशिलादोषाः ,, १७ | स्फटिकानामानि ... ,, ९ मनःशिलाशोधनं ... ,, २० | स्फटिकागुणाः ... ,, १२ मनःशिलासत्त्वपातनं ९४ ५ | शङ्खनामानि लक्षणं च ,, १७ सप्तमोऽध्यायः | शङ्खगुणाः ... ,, २४ अञ्जननामानि ... ,, १४ | खटिकानामभेदलक्षणानि ९९ ५ अञ्जनभेदाः, तल्लक्षणानि च ,, १६ | खटिकागुणाः ... ,, ८ स्रोतोञ्जनसौवीराञ्जनयोर्गुणाः ९५ २ | गैरिकनामानि लक्षणं च ,, १४

Page 15Permalink

४ विषयः पृ. पं. | विषयः पृ. पं. गैरिकगुणाः ... ९९ १९ | पङ्कनामगुणाः .... १०६ २७ कासीसलक्षणगुणाः... १०० ३ | कम्पिल्लकलक्षणं ... १०७ ३ नवमोऽध्यायः । | कम्पिल्लकनामानि ... ,, ६ रसकलक्षणं ... ,, १४ | कम्पिल्लकगुणाः ... ,, १० रसकगुणाः ... ... ,, २० | गौरीपाषाणलक्षणगुणाः ,, १४ अशुद्धखर्परदोषाः ... १०१ ६ | नवसारलक्षणगुणाः... ,, १९ खर्परशोधनं ... ,, ९ | अभ्रिजाललक्षणगुणाः १०८ २ खर्परमारणं ... ,, २४ | गिरिसिन्दूरलक्षणगुणाः ,, ५ खर्परसत्त्वपातनं ... १०२ ५ | बोदारशङ्गलक्षणगुणाः ,, १० दशमोऽध्यायः । | साधारणरसशोधनं ,, १८ कपर्दिकानामलक्षणगुणाः ,, १६ | उपरससङ्ख्या ... १०९ २ कपर्दिकाशोधनं ... १०३ २ | एकादशोऽध्यायः । कपर्दिकामारणं ... ,, ४ | सप्तधातुनामानि ... ,, १० कपर्दिकागुणाः ... ,, ७ | धातुशब्दनिरुक्तिः ... ,, १३ सिकतानामगुणाः ... ,, १५ | सूर्यादिग्रहाणां धातवाधि- बोलनामानि भेदाश्च ,, २३ | पत्यनिरूपणं ... ,, १६ बोलगुणाः ... ... ,, २६ | उपधातुनिरूपणं ... ,, १९ श्यामबोलगुणाः ... १०४ ४ | सुवर्णोत्पत्तिः ... ,, २४ मानुषबोलगुणाः ... ,, ८ | सुवर्णभेदाः, तल्लक्षणं च ११० ८ कङ्कुष्ठोत्पत्तिनामलक्षणानि ,, १४ | सुवर्णशोधनं ... ... ,, १५ कङ्कुष्ठगुणाः ... ... १०५ ४ | सुवर्णनामानि ... १११ ११ कङ्कुष्ठविषशमनोपायः ,, ७ | सदसत्सुवर्णलक्षणं ... ,, १६ सौराष्ट्रीनामगुणाः ... ,, ११ | स्वर्णगुणाः ... ... ,, २१ समुद्रफेननामगुणाः ,, १७ | सुवर्णस्य पकापकप्रयोग- क्षुद्रशङ्खनामगुणाः ... ,, २३ | विवेकः ... ... ११२ ११ मुक्ताशुक्तिकानामानि १०६ ६ | सुवर्णानुपानं ... ११३ ७ मुक्ताशुक्तिकागुणाः ,, १० | अशुद्धस्यासम्यग्झारितस्य जलशुक्तिकानामानि ,, १३ | च स्वर्णस्य गुणाः ,, १२ जलशुक्तिकागुणाः ... ,, १६ | स्वर्णादीनां मात्राकथनं ,, १७ शुक्तिकाशोधनमारणं ,, १९ | स्वर्णादिमारणे कियत्यः कृष्णमृत्तिकानामगुणाः ,, २३ | परिभाषाः ... ,, २२

१. प्रथम अध्याय: पारद-प्रशंसा, अष्ट-संस्कार, मूच्छर्ना एवं शोधन-प्रक्रिया

Page 16Permalink

५ विषयः पृ. पं. स्वर्णादीनां लोहत्वेन व्यव- हारकथनं ... ११४ ११ लोहानां सामान्यशोधनं ,, १४ नागवङ्गयोर्विशेषशोधनं ११५ ६ सामान्यतःसर्वधातुमारणं ,, १३ स्वर्णमारणं ... ... ,, १८ स्वर्णभस्मपरीक्षा ... ११७ १४ स्वर्णद्रुतिः ... ... ,, १६ रूप्योत्पत्तिः ... ,, २१ रूप्यभेदाः, तल्लक्षणं च ११८ ४ रूप्यगुणाः ... ... ,, १३ अशुद्धरजतमारणे दोषाः ,, २५ रजतशोधनं ... ११९ २ रजतमारणं... ... ,, १२ रजतद्रुतिः ... १२० १७ ताम्रोत्पत्तिः ... ,, २१ ताम्रनामानि ... १२१ २ ताम्रलक्षणम् ... ,, ५ ताम्रदोषाः ... ... ,, १० ताम्रशोधनं... ... ,, १७ ताम्रमारणं ... ... ,, २३ ताम्रभस्मलक्षणं ... १२४ १९ ताम्रगुणाः ... ... ,, २२ वङ्गनामलक्षणं ... १२५ ४ वङ्गगुणाः ... ... ,, १० अशुद्धवङ्गदोषाः ... ,, २४ वङ्गमारणं ... ... १२६ २ यशदलक्षणगुणमारणानि १२९ ६ नागोत्पत्तिः ... ... ,, १४ नागनामानि... ... ,, १६ नागगुणाः ... ... ,, १८ अशुद्धनागदोषाः ... १३० ३ विषयः पृ. पं. अपक्वनागदोषाः ... १३० ६ नागमारणं ... ... ,, ९ नागेश्वरः ... ... १३२ १४ लोहोत्पत्तिः ... ... १३३ १२ लोहनामानि ... ,, १५ लोहभेदाः, तल्लक्षणं च ,, १६ तीक्ष्णलोहलक्षणं ... १३४ ९ सारलोहगुणाः ... ,, १५ कान्तलोहलक्षणगुणाः ,, १९ लोहसामान्यगुणाः ... १३५ ४ लोहनैसर्गिकदोषाः ... ,, ९ अशुद्धलोहंगुणाः ... ,, १२ अपक्वलोहगुणाः ... ,, १५ लोहानुपानं ... ... ,, २४ लोहसेवनेऽपथ्यानि ... १३६ २ लोहोपद्रवचिकित्सा... ,, ५ लोहमारणं ... ... ,, १५ मृतामृतलोहपरीक्षा १४२ ४ मृतलोहस्यामृतीकरणं ,, १६ लोहद्रुतिः ... ... ,, २२ लोहकिट्टलक्षणं ... १४३ २ लोहकिट्टमारणं ... ,, २० लोहकिट्टगुणाः ... ,, २४ द्वादशोऽध्यायः। स्वर्णमाक्षिकनामभेदाः १४४ १२ स्वर्णमाक्षिकलक्षणम् ,, २५ स्वर्णमाक्षिकगुणाः ... १४५ ५ अशुद्धस्यामृतस्य च माक्षिकस्य दोषाः ,, १० स्वर्णमाक्षिकशोधनं.... ,, १४ माक्षिकमारणं ... .. ,, १९

Page 17Permalink

६ विषय: पृ. पं. | विषय: पृ. पं. माक्षिकसत्त्वपातनं ... १४६ २ | अशुद्धशिलाजतुगुणा: १५८ ५ तारमाक्षिकलक्षणं ... ,, ५ | शिलाजतुशोधनं ... ,, ८ तारमाक्षिकशोधनं ... ,, १६ | शुद्धशिलाजतुपरीक्षा १५९ ८ तारमाक्षिकमारणम् ,, २० | शिलाजतुनामानि ... ,, १२ विमलालक्षणम् ... ,, २४ | शिलाजतोर्गुणोत्कर्षाय विमलागुणा: ... ... १४८ ८ | भावनादानं ... ,, १९ विमलानुपानं ... ,, ११ | शिलाजतुमारणं ... १६० १२ माक्षीकलक्षणशोधन- | शिलाजतुसत्त्वाकृष्टि: ,, १५ मारणानि ... ,, १४ | कर्पूरशिलाजतुलक्षणं ,, १८ तुत्थोत्पत्तिलक्षणं ... १४९ १३ | कर्पूरशिलाजतुगुणा: ,, २१ तुत्थगुणा: ... ... ,, २२ | कर्पूरशिलाजतुशोधनं १६१ १ तुत्थशोधनं ... ... १५० २ | चपललक्षणभेदा: ... ,, ६ तुत्थमारणं ... ... ,, १२ | चपलगुणा:... ... ,, १७ तुत्थसत्त्वाकृष्टि: ... ,, १५ | त्रयोदशोऽध्यायः । भूनागलक्षणभेदा: ... ,, २१ | मणिगुणा: ... ... १६२ ४ भूनागसत्त्वाकृष्टि: ... १५१ ६ | रत्ननिरुक्ति: ... ... ,, ७ तुत्थसत्त्वभूनागसत्त्वयो- | रत्ननामानि ... ... ,, १० र्मुद्रिकाकरणं ... ,, २२ | रत्नभेदा: ... ... ,, १३ कांस्यलक्षणगुणा: ... १५३ २० | हीरकादीनां नामानि १६३ ६ कांस्यगुणा: ... ... १५४ २ | हीरकोत्पत्ति: ... ,, १७ पित्तलनामलक्षणभेदा: ,, ८ | हीरकजातयस्तल्लक्षणानि च ,, १९ रीतिकागुणा: ... ,, २२ | हीरकोत्पत्तौ मतान्तरं १६४ १० कांस्यपित्तलयोः शोधन- | अष्टप्रकारहीरकविज्ञान- मारणं ... ... १५५ ५ | निरूपणं... ... १६५ ४ पञ्चलोहलक्षणं ... ,, २५ | हीरकभेदा:... ... ,, १२ पञ्चलोहनामानि ... १५६ २ | हीरकधारणगुणा:... ,, २३ पञ्चलोहशोधनमारणं ,, ४ | वज्रदोषा: ... ... १६६ ९ सिन्दूरनामलक्षणगुणा: ,, १२ | बिन्दुलक्षणं... ... ,, १० सिन्दूरशोधनं ... ,, १८ | काकपदलक्षणं ... ,, १५ शिलाजतुभेदा: ... १५७ २ | यवलक्षणं ... ... ,, १८ शिलाजतुलक्षणं ... ,, ५ | मललक्षणं ... ... ,, २१ शिलाजतुगुणा: ... ,, २६ |

Page 18Permalink

७ विषयः पृ. पं. विषयः पृ. पं. रेखालक्षणं ... ... १६६ २४ श्रेष्ठमाणिक्यलक्षणं ... १७८ २१ वज्रगुणाः ... ... १६७ ७ त्याज्यमाणिक्यलक्षणं ,, २३ वज्रखनिनिरूपणं ... ,, १२ गारुत्मतनामलक्षणगुणाः १७८ ६ मानपरिभाषा ,, २० वैदूर्यनामलक्षणगुणाः ,, १७ वज्रमौल्यनिरूपणं ... १६८ २ गोमेदनामलक्षणगुणाः १७९ ८ मौल्यप्रयोक्तृगुणाः ... १६९ ४ इन्द्रनीलनामलक्षणगुणाः ,, १९ मुद्रादौ वज्रविन्यासक्रमः ,, १५ पुष्परागनामलक्षणगुणाः १८० ६ वज्रपरीक्षाप्रकारः ... ,, २१ सर्वेरत्नानां समुचितं लक्षणं ,, १९ वज्रपरीक्षायां विचार- पञ्चरत्ननिरूपणं ... १८१ २ णीया विषयाः... १७० १ मणिनिरूपणं ... ,, ५ वज्रपरीक्षक मण्डली- वज्रव्यतिरिक्तानां मणीनामुत्पत्तिः,, ९ प्रवेशानर्हाः ... ,, १३ स्फटिकनामलक्षणगुणाः ,, १३ मौक्तिकभेदाः, तेषां सूर्यकान्तनामलक्षणगुणाः ,, २१ लक्षणानि च ... १७१ १ चन्द्रकान्तनामलक्षणगुणाः १८२ ३ मौक्तिकोत्पत्तिस्थानानि १७२ १२ राजावर्तनामलक्षणगुणाः ,, ११ मौक्तिकदोषास्तल्लक्ष- पेरोजनामलक्षणगुणाः ,, १७ णानि च... ... १७३ ७ उपरत्नानां शोधनमारणं ,, २३ मौक्तिकगुणास्तल्लक्ष- रत्नमारणे विचारः १८३ ११ णानि च ... ,, १७ वैक्रान्तोत्पत्तिनामगुणशोधन- वज्रगुणाः ... ... १७४ ३ मारणानि ... ,, २३ वज्रदोषाः ... ... ,, ५ रत्नोपरत्नगुणाः ... १८४ १३ श्रेष्ठवज्रलक्षणम् ... ,, ८ मुद्रिकायां दिग्भेदेन रत्न- अशुद्धवज्रदोषाः ... ,, २४ विन्यासक्रमः ,, २१ वज्रशोधनं ... ... १७५ ४ ग्रहप्रातिकूल्यनिवारणार्थं वज्रमारणं ... ... ,, १९ रत्नानां धारणदानं १८६ ३ श्रेष्ठप्रवाललक्षणं ... १७६ १९ रत्नद्रुतीकरणं ... ,, १० त्याज्यप्रवाललक्षणं ... ,, २१ सौराष्ट्रीसत्त्वपातनं ... ,, १६ प्रवालगुणाः ... ,, २५ सस्यकसत्त्वपातनं ... ,, २० श्रेष्ठमौक्तिक लक्षणं ... १७७ ४ चतुर्दशोऽध्यायः । मौक्तिकगुणाः ... ,, १४ विषोत्पत्तिः ... ... १८७ ४ माणिक्यगुणाः ... ,, १९ विषभेदाः, तेषां लक्षणानि च ,, विषगुणाः ... ... १९१ ४३

Page 19Permalink

विषयः पृ. पं. | विषयः पृ. पं. विषशोधनं ... ... १९१ १८ | विषचिकित्सा ... १९५ १० विषमारणं ... ... १९३ १ | विषहरा मन्त्राः ... १९६ ६ विषसेवनप्रकारः ... ,, ७ | उपविषनिरूपणं ... १९७ २४ विषानधिकारिणः ... ,, १८ | उपविषाणां शोधनविधिः १९८ ९ विषमात्राकथनं ... १९४ २ | विषतैलं ... ... १९९ ५ विषे पथ्यानि ... ,, १८ | विषवज्रपातरसः ... ,, १० विषवेगाः, तेषां लक्षणा- | विषरोगे सुधानिधिरसः ,, १६ नि च ... ,, २३ | क्षारकल्पना... ... २०० ४

Page 20Permalink

/भू (यङ्-लुगन्त of भू: बोभोति / बोभवीति / बोभवीतु, imperative 3rd person singular!). "आयुगं बोभवीतु" = let it repeatedly become/be until the end of the yuga (आ-युगं बोभवीतु)! What should be "भस्मीकुर्वन्"? "...श्रमोष्मा भस्मीकुर्वन्नायुगं बोभवीतु" = May the heat of my labor (अस्मदीयश्रमोष्मा) repeatedly burn to ashes (भस्मीकुर्वन्) their families/lineages (गोत्राण्येषां)! AHA!!!!! "गोत्राण्येषां मस्मदीयश्रमोष्मा भस्मीकुर्वन्नायुगं बोभवीतु" OR "गोत्राण्येषामस्मदीयश्रमोष्मा भस्मीकुर्वन्नायुगं बोभवीतु"! Wait! "गोत्राण्येषां" + "अस्मदीयश्रमोष्मा"! If "गोत्राण्येषां" + "अस्मदीयश्रमोष्मा", in sandhi: गोत्राण्येषां + अस्मदीय... -> गोत्राण्येषामस्मदीयश्रमोष्मा! Wait, but why does the print look like: "गोत्राण्येपासमस्मदीय"? Wait! Look at: गोत्राण्ये (gotrāṇye) षा (ṣā) -> wait, the letter is षा! But it has no