BharatKosha
Back to the archive

बीसलदेव रासो (नरपति नाल्ह - अजमेर के चौहान विग्रहराज चतुर्थ का ऐतिहासिक काव्य)

Bisaldev Raso of Narapati Nalha on Ajmer Chauhans

by नरपति नाल्ह

DevanagariHindipublished315 pages
Page 225Permalink
  • ११६ - पडियउ१ पारि२ बहठउ दइ३ जाइ । रायड पडिहार४ अय पोरुष्यउ राइ ॥ परदेसी कोई पडीयउ । म्हे स्वामी मेटिया आवीया रात५ दुपारी ॥१६७॥ एक सुणउ मुझ वीनती । एक अपूरब सुषद विचार ॥ रे पडिहार६ मँदावउ७ पार । बेगि उल्लो बुलावड८ सभा मझारि ॥ जाँणउ कवण९ देसांतरी । राव पडकीय पडियउ छीयरै बोलाई ॥ आपड देव दया करौ । जोसीय१० तुत्त११ बोलावइ राई ॥१६८॥ १ पडिमा ओवै पउलि पगार । २ चंदन तिलक अगि पीलि कराय । और आ० २ में एक पनि योर है "पठइ पापी रामती छे ।" १. आ० २ पढायों । २ आ० १२ बारणै । ३ आ० १२ बैठो । ४ आ० १२ बाइ पड़दार । ५ आ० ६ म्हे स्वामी मेटिया आवीयो राज, आ० १२ मेटेवा यायी राज । यह छंद आ० ६ में १६६, आ० १२ में १५२ है । आ० १२ में दूसरी और तीसरी पक्तियों के बीच में दो निम्न पक्तियाँ और हैं - १ एक सुणौ मुझ बीनती । २ एक अपूरख सुधौ विचार । ६ आ० १२ पढडर । ७ आ० १२ मणावौ । ८ आ० ६ योगी बालावडओ, ६ आ० १० कवणँ । आ० १३ बेगि बुलायी । १० आ० ६ जोइसी हा, आ० १२ ११ आ० १२ तैनैँ । जोइसा ।
Page 226Permalink

— १२० — रावल गेन्त्रि$^१$ पडौप कीयउ, हिं$^२$ प्रवेसि$^३$। हुंइ बिजोरउ मिलउ$^४$ नरेस॥ नगण कीधी राजा पूरियइ$^५$। गंग जमुन ज नीर बहाइ$^६$॥ चंद सूरिज जा लगि तपइ। ता लगि$^७$ राज थी कीरति हुयइ$^८$ ॥१६९॥ किहाँ घसठ थंभण किहाँ सोरी ठाउ$^९$। जोसी कहइ धारा नगर कउ नाठ॥ देव देसवरी दूरि कउ$^{१०}$। राणी राजमती दीयउ$^{११}$ पंडाइ॥ बरस बारह$^{१२}$ उल्य रह्यउ$^{१३}$। तुम्हि घरि आवियउ$^{१४}$ वीसलराउ ॥१७०॥ यह छंद आ० ६ में १७०, आ० १२ मे १५३ है। आ० १२ मे प्रथम दो पंक्तियों इस छंद की नहीं हैं। ये दोनों पंक्तियाँ आ० १० की छंद सख्या १५२ में जुडी हुई हैं। १. आ० २, आ० ६ जाइ। २ आ० ६ कीयो। ३. आ० ६ राय परवेश। ४ अ० २ दुज मिलइ, आ० ६ ५ आ० १२ पुरव्यो। मिलीया, आ० १२ मिल्यो। ६. अ० २ जन लगि बहै नीर ७ आ० ६ अविचल। ८ अ० ६ रहाइ, अ० २ राजा सयल परिवार, आ०६ राजछै तुमा सरीर। यह छंद अ० २ खड ३ में ४३, आ० ६ खड ३ में ४०, आ० ६ म १७१, आ० १२ म १५४ है। आ० १२ में पहिली पंक्ति है—रागले पडिये कीयो प्रवेश। आ० १२ में पाँचवीं पंक्ति नहीं है। तथा अन्तिम पंक्ति है— “ता लगि कीरति तुम्हर होइ।” ९ आ० १२ ठाम। १०. आ० १२ को। ११. आ० १२ हू दीयो। १२ आ० १२ बारै। १३. आ० १२ रह्यो। १४ आ० १२ आव्यौ। यह छंद आ० ६ में १७२ आ० १२ में १५५ है।

Page 227Permalink
  • १२१ - झूठउ रे थंभण पोढि म साझ। किम आवइ धीस(ण) भूवाज१ ॥ त्रिइ घरि सांमरि ऊप्रहइ२ । उपड सगछय३ भूप४ तयड रपवाज५ ॥ सोरठ पाटण कठ घणी । अन्हि६ घरि किम भावइ राह भुवाज७ ॥१७१॥ थंभण भणइ तु नि सुषि८ भूवाज९ । विह१० घरिथी धण रूप विसाज११ ॥ चिहुँ देसा१२ उपा१३ छप छडइ१४ । हस्ती१५ तिणि घण कइड कुथोल। सहि न सकड समर घणी । तड घण मेच्छी दो राह नोटोछ ॥१७२॥ १ आ० १२ भूषाल । २. आ० १२ उग्र है । ३ आ० १२ सगली । ४ आ० १२ भूमि । ५ आ० १२ रषवाल । ६. आ० १२ इम । ७. आ० १२ भूपाल । यह छंद आ० ६ में १७३ आ० १२ में १५६ है । ८+९. आ० ६ निसिणि भूपाल, आ० १२ सुणि भूपाल । १०. आ० १२ विह्नि । ११ आ० १२ रसाल । १२. आ० १२ दित्ति । १३ आ० १२ बालैत । १४. आ० १२ लहै । १५ आ० १२ हसतीय । यह छंद आ ६ में १७४, आ० १२ म १५७ है ।
Page 228Permalink
  • १२२ - राजमती हसि बोलिया¹ बोल । राजा कह चित्त² घरया सुधोल ॥ समझायउ³ समझाय कहौं । उवठ⁴ राणीय स⁵ मेल्हठ घर वास ॥ उभी मेवडी मारडी । एथि⁶ विधि राऊ आयउ तुम्ह पासि ॥१७३॥ जय सोमल दीन्हो घर कयठ⁷ भेऊ । तव⁸ छाषठ कुल कयठ परमेठ ॥ गूढ़ प्रकासउ पाडीवइ⁹ । भोट छह हींदू यठठ नरेस ॥ वचन कह१० कारण पण तीजी । दिवइ रुपड¹¹ उडीसा कठ देस ॥१७४॥ चमकि थर उठियउ पूरियउ राउ¹² । मन्त्री दहशगर लीयउ बुलाइ ॥ १ आ० १२ बोलायो । २ आ० १२ मनमाहं । ३ आ० १२ समझायो । ४ आ० १२ उशिता । ५ आ० १२ राखासु । ६ आ० ६ इण, आ० १२ इथि । यह छंद आ० ६ म १७५, आ० १२ म १५८ है । ७ आ० १२ को । ८ आ० १२ तनहि । ९ आ० गूफ प्रकास्या रैं पटियइ, आ० १२ गूझ प्रकास्यो पटियै । १० आ० १२ मैं नहीं है । ११. आ० १२ दिये सडयु । यह छन्द आ० ६ में १७६ तथा आ० १२ में १५६ है । १२ आ० १२ चमकि करि उठाया पूरन्यो राइ ।
Page 229Permalink
  • १२३ - पुयय¹ राजा मोनद्द ऊअगद्द । हिव तेद नठ गुरु देहि² परिमाण्ण ॥ गढ़ अजमेर³ कयउ धणी । मंत्रि ग्यारह युग⁴ चीसठ चतुआण ॥१७५॥ दीया ढकारा नगर मझारि । घरि घरि राउ फिरइ⁵ पटदार⁶ ॥ नगरि लुढाई संघरी । सवे ठाकुर⁷ घरि वागे रक्षा ॥ राउ आप आहेडइ मिसि चढइ⁸ । सिंह सिकार मह पेल्लणजाइ ॥१७६॥ फिरिया न की⁹ फेरापई भांणि । घरि घरि सज्या एह तृणीय फेडाणि ॥ १. आ० ११ पुण । २. आ० १२ तेह नठ गुरुत्यो । ३. आ० १२ अजमेरह । ४ आ० ६ मंत्री चउरा ग्यारै, आ० १२ मत्री कीश म्हारै । यह छंद आ० ६ में १७७ तथा आ० १२ में १६० है । ५. आ० १२ रावली फिरै । ६. आ० ६ पटधार, आ० १२ पहदार । ७. आ० ६ परिरख्या हो राइ । ८. आ० ६ आप आहेडा मिस चडे, आ० १२ आहेटा मिसि चढै । यह छंद आ० ६ में १७८ तथा आ० १२ में १६१ है । लेकिन आ० २ में ४थी तथा पंक्तियों हैं :— ४. "सवे ठकुराला सपरिवार हाँ । ५. लसकर ने नेलावण जाइ ।" ९. आ० ६ नकाय, आ० १२ स्वामी कीइव ।
Page 230Permalink
  • १२४४- देस देसांतर का मोख्या । राजांने सरव वहावीतइ १ खांण ॥ छत्र घडासीया राजीया । नरवर २ सब जुहारण जाइ ॥१७७॥ पद्म सरोबरि पहठउ ३ छ्हॅ ४ थाई ५ । आपण धीय गुणि बचन कहाइ ६ ॥ चढो त्रिण पूरय चासगीयउ ७ । पाटउ ८ हो समुद ९ पखालीयउ १० जाइ ॥ आपण पह राजा कह ११ । थे बइगा हो १२ आखियो बीसल राउ ॥१७८॥ चितुं दिसि राजा वह १३ चमर डुलाइ १४ । सुंद सदोहर १५ बहुठा छह आई ॥ १. आ० १२ वरतांइय । २. आ० ६ नरवैजी ॥ यह छंद आ० ६ में १७६ तथा आ० १२ में १६२ है । लेकिन आ० १२ में अंतिम पंक्ति है :— “राजा सब मिलि करे प्रमाण ।” ३. आ० ६ बहठो, आ० १२ यठो । ४ आ० ६ छे, आ० १२ छै । ५. आ० ६ राइ । ६ आ० १२ कहइ । ७. आ० १२ आसया । ८. आ० १२ पोढी । ९. आ० १२ समुद्र । १०. आ० १२ पखलिउयो । ११. आ० १२ कहै । १२ आ० १२ थे तो बेगा हो । यह छंद आ० में १८० तथा आ० १२ में १६३ है । १३ आ० १२ राजा कै । १४. आ० १२ डोलाइ । १५ आ० ६ सरोयर ।
Page 231Permalink
  • १२५ - परिगद्द¹ दुलमल² सहि मिल्या³ । तठइ पूरिबउ⁴ राजा पयाणइ धह⁵ ।। गढ़ अजमेरा⁶ कयउ धणी । बेगा आएट⁷ वीसल पहुधाय ।।१७६।। दाहिणो दिसि राजा चवर ढूलाइ । दषिण दिसि राजा बइठउ छह थाइ ॥ सिंदर कलिंग पुर उमड़इ । उण रहू सगळी सेना बइठी छह थाई ॥ आपण गढ़ राजा कदद्द । थे पहुता आपइ वीसल राह ।।१८०।। आगिली दिसी राजा चमर ढुलाइ । राउ का⁸ ऊछगु बहुठा छह थाइ ॥ बसइ⁹ राजा बारवारसी । ऊतउ¹⁰ कनवज्जाह दिवाईय¹¹ धाय ॥

१. आ० १२ परगह । २. आ० १२ दुलम्वल । ३ आ० १२ मिल्यी । ४. आ० १२ तठै पूरव्यो । ५. आ० ६ राजा करइ पयाण, आ० १२ राजा कर पयाण । ६. आ० १२ अजमेरह । ७. आ० ६ येगि आयो, आ० १२ बैगो आयो । छंद १८० आ० ६ में १८१ तथा आ० १२ में १६४ है । यह छंद आ० ६ में १८२ है । आ० १२ में नहीं है । ८ आ० १२ को । ६. आ० १२ बसै । १० आ० १२ उतितो । ११. आ० १२ न्त्राइ ।

Page 232Permalink
  • १३६ - आपण पूरखड¹ बीनवह² । वे सउ³ वेगा आणउ वीसल चतुधार ॥१८२॥ पाहिळी विति राजा रमर हुलाइ । सांघल द्वीपी राजा बइठह⁴ धाइ ॥ आन नरेसर आनीयउ⁵ । सहइ पूरथी⁶ राजा करइ सुभाइ ॥ म्हारी हो पही⁷ बीनती । ये सउ बेगा आणउ बीसल राउ⁸ ॥१८३॥ इतउ सुणीह⁹ राजा मंदिरे जाइ । भाणमती राणी जी दइ¹⁰ बोल्लाइ ॥ हमि राजा आणियउ । राणी हेदि तोनइ कहुँ सुभाइ¹¹ ॥ , तो भाई करि योजियउ¹² । सो थाकउ¹³ भाई म्हानइ दिप(१)ह¹⁴ ॥१८४॥ १. आ० १२ पइराजा । २ आ० १२ कहै । ३ आ० १२ ( य नहीं है ) । यह छंद आ० ६ में १८३ तथा आ० १२ में १६६ है । ४ आ० १२ बैठा है । ५ आ० १२ बीनवी । ६. आ० १२ तठे पूरख्यो । ७ आ० ६ एह । ८. आ० ६ बेगि ये आणो वीसलो राउ । यह छंद आ० ६ में १८४ तथा आ० १२ में १६७ है । ९. आ० ६ इतनो सुणी, आ० १२ इतनु गुणी । १०. आ० १२ लीय । ११. आ० १२ राणी जी तो मुकडउ सुभाव । १२. आ० १२ बोलाईयो । १३. आ० १२ थारो । १४. आ० १२ मुझहि देपा । यह छंद आ० ६ म १८५ तथा आ० १२ में १६८ है ।
Page 233Permalink
  • १२७ - भानमती बोलइ गुणि¹ राइ । एता दिन² संभालीयउ³ काइ ॥ इतमी हो आरति⁴ राज की⁵ । किडतह आज पूछीया⁶ इ⁷॥ भाव भलहूँ⁸ आणिकिज्यो । खंडि खुटियउ⁹ हो¹⁰ सिगण्ड परिहार ॥१८५॥ तब हसि हरि राजा आलिंगण देहि । भानमती मुख¹¹ कहठ सुखह¹² ॥ राजमती विधि मोप्प्यउ¹³ । खोरी दे यभण दीयउ पदारि ॥ १. आ० १२ गुणी जी । २. आ० १२ इवना दिवस । ३. आ० १२ न साभरि । ४. आ० १२ इतनी आरति । ५. आ० १२ राजा क्यु करी । ६ + ७ आ० ६ पूछीया कीधीय सार ४ ८. आ० १२ भावि मैले । ९. आ० १२ खुप्पी छै । १०. आ० (में नहीं है) । यह छंद आ० ६ में १८६ तथा आ० १२ में १६६ है । लेकिन इसमें चौथी और पाँचवीं पंक्तियाँ इस प्रकार हैं :— ४. आज किड पूछियड किउ फरोसार । ५. भाव भलेते मानिज्यो । आ० १२ में पंक्ति है :—"किभ पूछीयो ये इव कीधीय सार ॥" ११. आ० १२ सुभत्तु । १२. आ० १२ कहोएसु । १३. आ० १२ मोकल्यो ।
Page 234Permalink

~ १६८ ~ चार चरण उलग हुया। था$^१$ परि आव्या ही$^२$ पीथल राठ$^३$ ॥१८५॥ सब आपयड$^४$ थभग लीपट बोझाइ। भानमती राखी लियठ वधाइ ॥ सरस बचन धण पोखीया। सब पडियट्ट$^५$ बात कही समझाइ ॥ भाट सारंग को चउरी चड्यउ$^६$। उतउ उलगायउ देउरो घरह चंदाइ ॥१८६॥ पहिम पटकि मेपडा पढदार। आंगण भाट करइ जह कार$^७$ ॥ भट भाटिक दीसइ घणा। उमिरह$^८$ औवोहन दीसइ दरबारि ॥ भीतरि जाइ सुणानीयउ$^९$। थारी बहिनडी$^{१०}$ कोकहू$^{११}$ राजदुवारि ॥१८७॥ १ आ० ६ था। २ आ० ६ आयो, आ० १२ आव्या थी। ३ आ० १२ राइ। यह छंद आ० ६ में १८७ तथा आ० १२ में १७० है। ४. आ० १२ आये। ५. आ० १२ पडियै। ६. आ० १२ चोरी चड्यो। यह छंद आ० ६ में १८८ तथा आ० १२ में १७१ है। लेकिन आ० १२ में अंतिम पंक्ति है - "उलगाणो देल्यो घरा पठाइ।" ७ आ० १२ जयकार। ८ आ० १२ (में नहीं है)। ९ आ० १२ सुणाईयो। १० आ० १२ बहिन। ११ आ० ६ कोक्यो, आ० १२ तू कोकियो। यह छंद आ० ६ में १८६ तथा आ० १२ में १७२ है।

Page 235Permalink
  • १२६ - रावंगसिं¹ जय आसीसउ राउ । आगणी दोलइ² सीतल पाउ ॥ एक चन्दन लेपन करइ । एक सखी परि देहि³ तमोल ॥ गर गोरी⁴ फूल पधायही । एक सखी करह चंअन पडलिं⁵ ॥१८५॥ तेदा छह्या राजा पोसल राउ । पूरबी⁶ राजा कीयउ⁷ अधिक⁸ उछाह ॥ दीनी दीं⁹ चान्दुर पड़सणइ¹⁰ । १ कवण देभाउर कुण¹¹ तू देव ॥ वचन की थे¹² ऊछग करउ । हूं नवि आखे¹³ रावलउ¹⁴ भेव ॥१८६॥ १. आ० १२ राय आगाणी । २. आ० १२ दोलि । ३. आ० १२ देह । ४. आ० १० नारि । ५. आ० १० पोलि । यह छंद आ० ६ में १६० तथा आ० १२ में १७३ है । लेकिन इसमें तीसरी और छठी पंक्तियाँ इस प्रकार हैं :- ३ सकल दीहाउड आज फड । ६ ए सखि वदइ अमृत वोरा । ६. आ० १२ पूरव्या । ७. आ० १२ कियो । ८ आ० १२ ( में नहीं है) । ९. आ० १२ दीन्ही । १०. आ० १२ बैसणी । ११. आ० १२ कवण । १२ आ० १२ तुम्हे । १३. आ० १२ जाणु । १४ आ० १२ रावल ।
Page 236Permalink
  • १३० - जहूँ मूं दो पृछइ धरा नरेस । म्दाहरउ उलगह¹ संभरि देस ॥ थापउ² गढ़ अजमेर मदि³ । उठे तठ⁴ पया दांषीया⁵ चाषीया⁶ देव⁷ ॥ माघण दरस बारह हुवा⁸ । गहे⁹ वलगंणि पादरा देव ॥१६०॥ उलठ¹⁰ वचन कहउ किया¹¹ काज¹² । सत्त जाम हुय मुख¹³ घाव ॥ वह सुम्द सू भेटा हुई । तठ थे¹⁴ हेतु उठीमा कठ देस ॥ इस छंद में छंद संख्या ११२, ११३, ११४ की घटना की पुनरावृत्ति हुई है - यह छंद आ० ६ में १६१ तथा आ० १२ में १७४ है। आ० १२ पक्ति है - "आनि मिल्या उन बीसल राय ।" १. आ० १२ उलगे । २ आ० १२ थापा । ३ आ० १२ मैं । ४ आ० १२ (में नहीं है) । ५ आ० ६ जप्या, आ० १२ चाषीया ६ आ० ६ आषिया । ७ आ० ६ एथ, आ० १२ देव । ८ आ० १२ तजी । ९ आ० १२ (में नहीं है) । यह छंद आ० ६ में १६२ तथा आ० १२ में १७५ है । इस छंद में भी उपर्युक्त छंद संख्या १८८ की तरह, छंद संख्या ११२, ११३ और ११४ की घटना की पुनरावृत्ति हुई है । १०. आ० १२ एवला । ११ आ० १२ किण । १२. आ० १२ काजि । १३. आ० १२ मुख हुउ । १४ आ० १२ ये ती ।
Page 237Permalink
  • १२१ - म्हा¹ गुहेह² सप्पउ ³ राउ जी । हियद घापा⁴ उगाहौँ⁵ हो धरह नेस ॥१६१॥ तब इसि बोलउ राउ⁶ बहुभाय । तुम्हारउ⁷ बचन सामी⁸ परभाण ॥ बीनती एक⁹ म्हाकी सुणउ । म्हे सउ साझता गोरौय¹⁰दीन्ही धी¹¹माँह ॥ वरस बारह पछइ आविहौँ । दिय तुम्हि¹² कहउ¹³ जिम घरि¹⁴ जोह ॥१६२॥ तब¹⁵ पडउ थरु कोरपा परधान । पूरखउत राउ दीय¹⁶ बहु मान ॥ १+२+३ आ० ६ म्हे तुम्हा सप्यो । ४+५ आ० ६ आप उम्हाहउ । यह छंद आ० ६ में १६३ तथा आ० १२ में १७६ है । लेकिन १२ में ५वीं पंक्ति है - "म्हे थाने राज सुपीयौ ।" तथा ६ठी पंक्ति है - "आप उगाढो धण नरेस ।" ६. आ० १२ राय । ७. आ० १२ थारौ । ८. आ० १२ स्वामी । ९. आ० १२ एक । १०. आ० १२ गोरी ने । ११ आ० १२ छै । १२ आ० १२ ( में नहीं है ) । १३ आ० ६ दिये तुम्हे कहौ । १४. आ० १२ में 'जिम' और 'घरि' के बीच में "हमि" है । यह छंद आ० ६ में १६४ तथा आ० १२ में १७७ है । १५. आ० १२ ( में नहीं है ) । १६ आ० १२ पुरखौ राइ दीयौ ।
Page 238Permalink
  • १६२ - साचा पधारट देव जी¹ । स्वामी गुरिह जायठ सुधि दहियण² ॥ बड्डा पहट्टा ही संझिहट³ । दद्या राइ⁴ धीरज पडुसाय ॥१६३॥ पट्टिय५ फिर का६ संभाढि । फिरि रुद७ दीठठ८ हो मंभरि बालू ॥ राइ बहुत्याम रिवाणिया । ढवइ तड कुंवर दीठाहुदु बालह बेसि१० ॥ उच्चोठ११ गोरी पावलउ । तठइ पहट्टा१२ राना नइ सामति१३ ॥ पडिया कागद करि धरइ । ठतउ चोरी देविया झांपीयठ१३ सानि१४ ॥१६४॥ १ आ० ६ देवसो । २ आ० १२ सहिण । ३ आ० १० साझिक्यो । ४. आ० १२ राव । यह छंद आ० ६ में १६५ तथा आ १२ में १७८ है । ५. आ० १२ पटियै । ७. आ० १२ फीभी विरि । ८ आ० १२ अद । ६. आ० १२ टीठो । १०. आ० १० उवै तो कुमर दीठो वाले बेस । ११. आ० ६ ऊचा, आ० १२ ऊचौ । १२. आ० ६ बाइठा । १३ आ० ६ समभाति, आ० १२ सनमान । १४+१४. आ० ६ झापियो सान, आ० १२ झापीया सान । यह छंद आ० ६ में १६६ तथा आ० १२ में १७९ है ।
Page 239Permalink
  • १२३ - दियइ चोरी दीन्ही¹ पंडह राउ कइ हाथि² । पंडिया आउराउ³ कंण रं⁴ साथि ॥ वियइ⁵ राणौ तुम्हे गोमयरा । राणौ राजमक्षी तुम दोयरि⁶ संदेसि ॥ जइ तुम्हे रायणि नारीया⁷ । तउ धण होय⁸ फाटि मोरसि ॥१४३॥ पाठ्या वह गोरी⁹ द्विष योध¹⁰ दीठ । मोतो¹¹ पोस्वी¹² गडपि¹³ मईठि ॥ १. आ० १२ दीधी चोरी । २ आ० १२ हाथ । ३. आ० १२ आयो । ४. आ० १२ कणण कै । ५. आ० १२ काए । ६ आ० ६ पाठय्याँ, आ० १२ दोपारे । ७. आ० १२ नाइया । ८. आ० १२ होयडै । यह छंद अ० २ खड ३ में ४४, आ० ६ खड ३ मे ४१, आ० ६ में ६७, आ० १० में १८० है। लेकिन अ० २ आर आ० ६ मे १ ली पंक्ति के अतिरिक्त अन्य पंक्तियाँ इस प्रकार हैं - २. लाख्या क परखत दुरघट घाट । ३ तुम कारण दूत रमिरा (दूत रातरा या० ६) । ४. सूना साभर का रियावास । ५. सूना चउग (चउरा आ० ६) चउपश। ६. सूना मदिर मद (गद या० ६) कविलास । ६ आ० ६ गोरडा । १०. अ० २ किएइ धुप, आ० १२ ग्रिषि । आ ६ का धुप । ११. अ० २, आ० ६ चावल, आ० १२ मोताग । १२. अ० २, आ० ६ पोष्यतो । १३. आ० ६ गोपे, आ १२ गाँप ।
Page 240Permalink
  • १२४ - चित चोपड१ मा ऊभसयठ२। उतितउ भुद्द पग देइ३ कहउ४ सदेम ॥ जट मुग्हे रावणे नापीया५। तउ धण हिंयडड७ फाटि मरेसि ॥१६६॥ तप चमकिउ८ परि उठियउ९ समरि बात। आपा आटा१० फिरि गया जात ॥ इहुरि जनम अढिघउ गयउ११। तब राजा हो चीसस बीनम्यउ राह ॥ विदा करउ म्हानइ राइ जोर१२। पाइह विणयह म्हानइ१३ मोटा काज ॥१६७॥ १. आ० २, आ० ६ मुणि महराइ, प्रा० ६ चित टोपौ, आ० १२ चित चोपे। २. आ० २ चित ऊजमट, आ० ६ चित निरभन्न, आ० ६ मन ऊपनों, आ० १२ मन आँरसे । ३. आ० २, आ० ५ उतरी । ४ आ २, आ० ६ कह्योहो, प्रा० ६ ने कह्यो । ५. आ० १२ नाईया । ६. आ० १२ साध्य। ७. आ० १२ हियडइ । यह छंद आ० २ ग्रंट ३ में ५५, आ० ६ खट ३ में ५२, आ० ९ म १६८ तथा प्रा १२ म ५८१ है। "लेकिन आ० १२ में ४थी पक्ति है-"मुहपग देह ने कह्यो सदेस," ८. आ० १२ चमकि । ९. आ० १२ ऊठीया । १०. आ० ६ आख्या आटा, आ० १२ आपीया । ११. आ० ६ इरे जनम अटेलो गयो, आ० १२ गहरे जनम आदिलिगयो। १२- आ० १२ देहजी । १३. आ० ६ म्हारै, आ० १२ म्हाहथ । यह छंद आ० ६ में १६६ तथा आ० १२ में १८२ है।
Page 241Permalink
  • १३५ - साठि भरड सुग्दे सठ प्यारि । भरिज्यो¹ अरथ दरब² भंडार ॥ भिजियो हीरा पाथरी । पुरिव्वियड वोल्लड बोलि बिचारि³ ॥ यहउ हमरठ जे सुणउ । खड सुग्दे पालिग्यो पुतिवारि⁴ ॥१४८॥ तब भीतरि संचरिया ढूढंमंउ⁵ राउ । भानमती गण्णे लीयउ⁶ बोलाइ⁷ ॥ १. आ० ६ भरो थे । २. आ० १२ गरब । ३. आ० १२ पूरण्यो, बोलविचार । ४. आ० १२ एतीयथार । यह छन्द अ० २ खड ३ में ६१, आ० ६ खंड ३ में ५८, ५६, आ० ६ में ०० तथा आ० १२ में १८३ है । किन्तु अ० २ और आ० ६ मे इसका पाठ इस प्रकार है— "कोक पाल्थी अरी परधान । दीधा छे जन बिह्य चउगुणउ मान ॥ चौको चामर धसतगद । नव गज ऊँचा हाथी च्यार ॥ आग्या ले अरथ के दरब भंडार । आग्या हीरा पाथरी । दधा ताजी मात गयंद ॥ कधाइ पहराइ नव-रा १ । चाल्यो राजा मास बसन्त ॥" आ० १२ में १ली पंक्ति है :— "साठढी रिज्यो सह सविचार ।" ५. अ० २ दोई, आ० ६ दुहै, आ० ६ दोनू, आ० १२ दोनूं । ६. अ० २ लीय, आ० ६ लीया, आ० १२ लीयो । ७. अ० २ बोलाई, आ० ६ बोलाय ।
Page 242Permalink

– १५३ – ढलमलंत घरि चलियह। नयण¹ भरहं² चह करइ जुहार॥ फिरिजोये म्हारी वीर यू³। राणी कोटि टका कड दीन्हउ आपैसार⁴॥ म्हारी आवत मह रूपिया⁵। दिढ कड पीदर छह भोज की धारि⁶॥१६६॥ तू रह वीसतू⁷ घरि⁸ न जाइ⁹। धारा¹⁰ करिस्था¹¹ प्यारि वीवाह¹²॥

१ + २ आ० ६ नारणभरथ, आ० १२ नयण भर्या। ३ आ० ६ म्हा का वार सूँ। ४ आ० २ आपीयो। ५ आ० ६ थ साँपिऱ्या। ६ आ० १० राजा भाज की पारि। यह छंद अ० २ खड ३ में ६२, आ० ६ खड ३ म ६०, आ० ६ म २ १ तथा आ० १२ में १८४ है। लेकिन अ० २ और आ० ६ म इसकी ४, ५, ६ टी पक्तियाँ हैं — ४ सह सदेसी नया (सानइया आ० ६) उपरिपान। ५ म्हा वहढा म बावरो। ६ रहो तो उडीसा परधान। ७ अ० २, आ० ६ प्रधान तु, आ० १२ मीसल बोर। ८ अ० २ जी, आ० ६ परहा, आ० १२ (में नहीं है)। ९ अ० २ मतो जाइ, आ० ६ न जाय, आ० ६ म जाइ, आ० १२ जाहि। १० अ० २ थारो। ११ अ० २ कराऊ हू, आ० ६ करु हूं, आ० ६ करेस्या, आ० १२ करिस्थी। १२ अ० २ दोती व्याह, आ० ६ थारो व्याह, आ० ६ च्यारे वीवाह।

Page 243Permalink
  • १३७ - तुह १ गोरी दुइ सावली २ । राइ भतीजो ३ राज कुमारी ४ ॥ बहिन दियाई ५ सोनह रावळी ६ । थारा व्याह करावड गग नह ७ पारि ८ ॥२००॥ रहि ९ बहिनडी १० माम हारि ११ । म्हारइ १२ सहस प्रीया १३ छह घरि की नारि १४ ॥ एक एका थी भागती १५ । म्हारइ १६ त्रिण अइ रतन संसारि ॥ १ ग्र० २, आ० ६ एक गोरी । २ थ० २ आ० ६ दूजी सावळी । ३ आ० ६ राज भतीने । ४ ग्र० , आ० ६ नपण सुतार । ५ आ० ६ दिआइ, ग्र , आ ६ दे याइ । ६ ग्र० २ देवळी, आ० ६ राउकी । ७ ग्र० २ गगाकर, आ० १२ गग कं । ८ आ० ६ दूवारि । यह छंद आ० १२ म ६८५ है । लेकिन आ० १२ में इस छन्द की ३, ४, ५, पंक्तियाँ नहीं हैं । और तीसरी पंक्ति है — “दुगरली थारा व्याह म ।” ९ आ० ६ रहु रहु, आ० १२ हरिय । १० ग्र० २ नइहन आ० ६ नेहनडी । ११ ग्र० २ वचन हू हारि, आ० ६ वच । म हारि, आ० महारि । १२ आ० ६ अम, आ० १२ ( म नहीं है ) । १३ ग्र० २ घर साटि, आ० ६ घरि साठि । १४ ग्र० २, आ० ६ अतेररि, आ० म्हारे छै घर माहि । १५. आ० ६ चद्राय थी । १६ ग्र० २, आ ६ ( में नहीं है ), आ० १० म्हारे एक ।
Page 244Permalink

यहाँ पृष्ठ का पंक्ति-दर-पंक्ति (line-by-line) लिप्यंतरण प्रस्तुत है:

- १३८ - छेम पीयारी पाछड़ी । उप्पारठ¹ पीदर² छुट्³ गढ मांडवधार ॥२०१॥ पंड भरे⁴ भरे⁵ दीन्ही⁶ पान । राउत⁷ छेम उडीसा⁸ परधान ॥ थापी चादरि⁹ पइसतह¹⁰ । म्हाका सगा¹¹ सुणोजा¹² सबदा घात¹³ ॥ पूठि उपाडा¹⁴ बहु पहसतह¹५ । तउ¹६ त्रिया कारण फेरियउ¹⁷ राज ॥२०२॥ १+२. आ० २ जाफर पीहर छुट, आ० ६ जेके पीदर, आ० १२ जियरौ पीहर । ३. आ० १२ (में नहीं है) यह छंद आ० २ खंड ३ में ६५, आ० ६ खंड ३ में ६३, आ० ६ में २०३ तथा आ० १२ में १८६ है । ४+५ आ० १२ भरो भरी । ६. आ० ६ दीना, आ० १२ दीन्हा छै । ७. आ १२ (में नहीं है) । ८ आ० ६ उडोगा की, आ० १२ उड्ढीसा पा । ९. आ० ६ चादर, आ० १२ चादरि । १०. आ० ६ बैसतो, आ० १२ बैसरुँ । ११. आ० ६ सग, आ० १२ (में नहीं है) । १२. आ० ६ सणेजा । १३. आ० २, आ० ६ ताकण पूठि, आ० १२ साक्शा आज । १४. आ० १२ उपार्टी । १५. आ० १२ म्हारी दिन हुई । १६. आ० १२ त ता । १७. आ० १२ फेर्‍यो । यह छंद अ० २ खड ३ में ६६, आ० ६ खंड ३ में ६४, आ० ६ में २०४, आ० १२ में १८७ है । लेकिन आ० २ और आ० ६ में १, २, ५ और ६ पंक्तियां इस प्रकार हैं :- १ सेवा पूरी चाल्या धरि राय । २. ढाली लागे मिलैछइ राइ ॥ ३. जुग (कलि माहे-आ० ६) पापने न अवरतयो (पावरयो आ० ६) । ६. राजा के कारण विणसस लक ।