BharatKosha
दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

by महाकवि दण्डी

Source: दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा) · चौखम्बा संस्कृत सीरीज · 1968 (origin)

DevanagariHindipublished474 pages

Page 248 of 474

Read in context
Page 248

२४८ दशकुमारचरितम्। [ उत्तरपीठिकायां शालदृष्टिरसकृदभ्यचुम्बत् । (३१) अथैनाम् 'इहैव कुरण्टकगुल्मगर्वे तिष्ठ यावदहं निर्गत्य साधयेयं साध्यं सम्यक्' इति विसृज्य तामुपसृत्य होमानलप्रदेशमशोक- शाखावलम्बिनीं घण्टामचालयम्। अकूजच्च सा तं जनं कृतान्तदूतीवाह्व- यन्ती। प्रावर्तिषि चाहमगुरूचन्दनप्रमुखानि होतुम्। अयासीच्च राजा यथोक्तं देशम्। शङ्कापन्नमिव किञ्चित्सविस्मयं विचार्य तिष्ठन्तमब्रवम्- 'ब्रूहि सत्यं भूयोऽपि मे भगवन्तं चित्रभानुमेव साक्षीकृत्य। न चेदनेन विश्रान्ते घूर्णिते विशाले दीर्घे दृष्टी नयने यस्याः सा। असकृत्-वारंवारम्। अभ्य- चुम्बत्-चुम्बितवती मामिति शेषः। (३१) एनां-कल्पसुन्दरीम् । कुरण्टकगुल्मगर्वे-पीतकुरवकस्तम्बमध्ये । अह- मुपहारवर्मा । साधयेयं सम्पादयेयम् । साध्यं कार्यम् । उपसृत्य-प्राप्य । होमान- लप्रदेशं-होमाग्निस्थानम् । अशोकेति-अशोकशाखायामाबद्धाम् । अचालयमवा- दयम् । अकूजत्-अध्वनत् । सा-घण्टा । तं जनं-विकटवर्माणम् । कृतान्तदूती- यमदूतिका । आह्वयन्ती-आकारयन्ती । यमदूती यथा आसन्नमृत्युं मानवं यमालयं नेतुमाह्वयति तद्वदित्यर्थः । प्रावर्त्तिषि-प्रवृत्तोऽभवम् । होतुं अग्नौ प्रक्षेप्तुम् अया- सीद्गच्छत् । राजा विकटवर्मा। यथोक्तं पूर्वकथितम्। शङ्कापन्नं सशङ्कितम् । येयं जुहोति सा कल्पसुन्दरी अन्या वा काचिदिति सन्दिहानमिति भावः। सविस्मयं- मन्त्रप्रभावादशक्यमपि सम्भवतीति साश्चर्यम् । विचार्य स्थिरीकृत्य । तिष्ठन्तम्- दिया और अपने मुखकमलको, ऊंचा करके अपने विशाल नेत्रोंको बार-बार नचाते हुए मेरा मुख बार-बार चूमने लगी। (३१) उसके पश्चात् मैंने (उपहारवर्माने) उस रानीसे कहा-'तुम इसी पीले कुरवक के स्तम्बमध्यमें तबतक बैठो जबतक मैं यहाँसे निकल करके अपने साध्यकार्यको सम्पादित करता हूँ।' इस तरहसे उसे वहीं छोड़ करके मैं होमाग्निस्थानके समीप जा पहुँचा और अशोक वृक्षकी डालीपर लटकी हुई घण्टीको बजा दिया। वह घण्टी ऐसी बजी मानो वह यमराजकी दूती हो और राजा विकटवर्माको बुला रही हो। मैं अगुरु चन्दन आदि प्रमुख होमकी सामग्रियोंको ले करके होम करनेमें प्रवृत्त हो गया। राजा विकटवर्मा भी वहांपर आ गया। सशङ्कित तथा कुछ विस्मित हो करके खड़े होनेवाले उस राजा विकटवर्मासे मैंने कहा-'सत्य कहिये, फिरसे भगवान् अग्निको साक्षी करके सत्य कहिये कि यह अनुपम सौन्दर्य पा करके आप मेरी सौतों (सपत्नीजनों) के