दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

चतुर्थोच्छ्वासः ] बालविबोधिनीव्याख्यासहितम् । २६३ राजवीथ्यामारक्षिकपुरुषैरभिगृह्य तर्जितया दण्डपारुष्यभीतया निर्भिन्न- प्रायं रहस्यम् । राजाज्ञया निशीथेऽहमाक्रीडनगिरिदरीगृहे विश्रब्धप्रसुप्त- स्तयोपदर्शितो यथोपपन्नरज्जुबद्धः श्मशानमुपनीय मातङ्गोद्यतेन कृपाणेन प्राजिहीर्षे । नियतिबलाल्लूनबन्धस्तमसिमाच्छिद्यान्त्यजं तदन्यांश्च कांश्चित्प्रहत्यापासरम् । अशरणश्च भ्रमन्नटव्यामेकदाश्रुमुखया कयापि दिव्याकारया सपरिचारया कन्ययोपास्थायिषि । निवर्त्तमानया-श्मशानात्परावर्त्तमानया । निशीथेऽर्धरात्रे । राजवीथ्यां राज- मार्गे । अभिगृह्य-धृत्वा । तर्जितया-भीषितया । दण्डपारुष्यभीतया-दण्डस्य पारु- ष्यं कठोरता तेन भीतया त्रस्तया । निर्भिन्नप्रायं-बाहुल्येन प्रकाशितम् । आक्रीड- नेति-क्रीडापर्वतगुहायाम् । विश्रब्धप्रसुप्तः-विश्वासपूर्वकं निद्रितः । अहमिति शेषः । तया शबर्या । उपदर्शितः प्रदर्शितः । यथोपपन्नेति-यथोपपन्नया तत्काललब्धया रज्ज्वा श्रृंखलेन बद्धः संयतः । मातङ्गोद्यतेन-चाण्डाळोत्थापितेन । कृपाणेन- खड्गेन प्राजिहीर्षे-प्रहर्तुमिष्टः । प्रपूर्वकहृधातोः सन्नन्तात्कर्मणि लङ् । नियति- बलात् भाग्यप्रभावात् । लूनबन्धः-छिन्नबन्धनः । तमसि खड्गंमयि प्रहृतमित्यर्थः। आच्छिद्य-मातङ्गहस्तादाकृष्य । अन्त्यजं-चण्डालम् अन्यान्-तत्साहाय्यकारिणः । अशरणो निराश्रयः । अटव्यामरण्ये । अश्रुमुखया-साश्रुवदनया । कयापि-अनिर्दिष्ट- नामिकया । दिव्याकारया-दिव्यः स्वर्गीय आकार आकृतिर्यस्यास्तया । सपरि- चारया-परिचरणं परिचारः शुश्रूषा, अत्र तु शुश्रूषोपकरणं तेन सह वर्त्तमानया । उपास्थायिषि-सङ्गतोऽभवम् । बालकको श्मशानमें धर करके लौट रही थी तब राजमार्गमें रक्षापुरुषोंद्वारा पकड़ ली गयी तथा डांटी-फटकारी गयी । भीषण दण्डके भयसे उस भीलनीने सब रहस्यकी बातें प्रकाशित कर दीं । राजाज्ञासे मैं क्रीड़ापर्वतकी गुफामें निश्शंक हो करके सो रहा था । उसी समय भीलनी द्वारा पथके प्रदर्शनसे आये हुए रक्षापुरुषोंने मुझे तत्काल प्राप्त की हुई रस्सीसे बाँधा और श्मशान ले आये । वहाँ मेरे ऊपर चाण्डालके द्वारा खड्गसे प्रहार कराया गया । दैववशात् उस चाण्डालके खड्गसे मेरे ऊपर की बँधी रस्सी कट गयी और स्वच्छन्द होकर मैंने उस चाण्डालसे खड्ग छीन लिया । उस चाण्डालको तथा उसके अन्य सहायकोंको मार करके भाग निकला । मैं निराश्रय हो करके अरण्यमें घूमने लगा । एक समय अरण्यमें दिव्यरूपवाली अश्रुमुखी कोई एक कन्या मेरे समीप आयी जिसके साथ एक परिचारिका भी थी ।