BharatKosha
दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

by महाकवि दण्डी

Source: दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा) · चौखम्बा संस्कृत सीरीज · 1968 (origin)

DevanagariHindipublished474 pages

Page 90 of 474

Read in context
Page 90

६० दशकुमारचरितम् । [ पूर्वपीठिकायां सारताम्बूलादिनानाजातिवस्तुनिचयेन पूजां तस्मै कारयामास । राजवा- हनोऽप्येवमचिन्तयत्—'नूनमेषा पूर्वजन्मनि मे जाया यज्ञवती । नो चेदेतस्यामेवंविधोऽनुरागो मन्मनसि न जायेत । शापावसानसमये तपो- निधिदत्तं जातिस्मरत्वमावयोः समानमेव । तथापि कालजनितविशेष- सूचकवाक्यैरस्या ज्ञानमुत्पादयिष्यामि' इति । (१२) तस्मिन्नेव समये कोऽपि मनोरमा राजहंसः केलीविधित्सया तदुपकण्ठमगमत् । समुत्सुकया राजकन्यया मरालग्रहणे नियुक्तां बालच- न्द्रिकामवलोक्य समुचितो वाक्यावसर इति सम्भाषणनिपुणो राजवाहनः सलीलमलपत्-'सखि, पुरा शाम्बो नाम कश्चिन्महीवल्लभो मनोवल्लभया सह विहारवाञ्छया कमलाकरमवाप्य तत्र कोकनदकदम्बसमीपे निद्राधीन- अवन्तिसुन्दरी । जाया पत्नी । शापावसानसमये—यदा शापस्य समाप्तिर्भविष्यति तदा। तपोनिधिना तापसेन येन पूर्वं शापो दत्तस्तेन दत्तं विहितम् । जातिस्मरत्वं पूर्वजन्मस्मरणम् । कालेन दीर्घसमयेन जनित उत्पादितो यो विशेषस्तस्य सूचकानि प्रकाशकानि यानि वाक्यानि तैः । (१२) तस्या अवन्तिसुन्दर्या उपकण्ठं समीपम् । समुचितो योग्यः । वाक्या- वसरः अस्मिन्नेव समये किञ्चिद्वक्तव्यमित्यर्थः । महीवल्लभो राजा । मनोवल्लभया स्वप्रियया । कमलाकरं सरोवरम् । कोकनदानां रक्तोत्पलानां कदम्बं समूहस्तस्य समीपे । निद्राधीनमानसं निद्रया आक्रान्तम् । विसगुणेन मृणालतन्तुना । तस्य हुआ और कामदेवके जीतनेवाले राजवाहनको योग्य आसन पर बैठाया तथा सखियोंके हाथोंसे गन्ध, पुष्प, माला, चन्दन, कर्पूर, ताम्बूल आदि विविध प्रकारकी वस्तुओंसे पूजा करायी। कुमार राजवाहनने अपने मनमें विचार किया—यह कुमारी पूर्व जन्ममें अवश्य ही मेरी भार्या यज्ञवती थी यदि वह न होती तो मेरे मनमें इतना प्रेमांकुर न उत्पन्न होता । यद्यपि पूर्व जन्ममें मुनिप्रदत्त शापके अन्तमें मुनि का वरदान था कि हम लोगोंको पूर्ववृत्तकी स्मृति रहेगी । वे बातें भी इसमें घटती है, मुझमें और इस कुमारीमें समान भावसे पूर्व जन्म स्मृति है तथापि मैं बात-चीतके सिल-सिलेमें इसे पूर्व जन्मकी स्मृति दिलाना उचित सम- झता हूँ । क्योंकि हम लोगोंमें यह ज्ञान बहुत दिनोंके पश्चात् आया है—न इसके दर्शन होते न ज्ञान उत्पन्न होता । (१२) इतनेमें ही क्रीड़ा करते-करते एक मनोहर राजहंस हंसिनीके पीछे-पीछे अवन्ति- सुन्दरीके पास आ गया । जिसे देखकर राजकुमारी उत्सुक हो गयी और बालचन्द्रिकाको उसे पकड़नेके लिए भेजा। वार्तालापमें प्रवीण राजवाहनने एकान्त पाकर बात करनेका अवसर