कथासरित्सागर : द्वितीय खण्ड (लम्बक ६ से १८)

शक्तियशो नाम दशमो लम्बकः १५ गुरुगिरीन्द्रजाप्रणयमम्बरास्योत्सना स्फुरा किस कृपामृत हरमुखाभ्युषरुद्गतम्। प्रसङ्ग रसयन्ति ये विगतविघ्नरूढ्यर्द्धयो धुरं दधति वैबुधीं मूर्ध्नि भवप्रसादेन ते ॥ प्रथमस्तरङ्गः मङ्गलाचरणम् अवारणीय¹ रिपुभिर्वारणीयं करं नुमः। हेरम्बस्य ससिन्दूरमसि दूरमपच्छिदम् ॥१॥ पायाद्वः पुरदाहाय शम्भोः सन्नद्धतं शरम्। समं व्यग्रेषु नेत्रेषु तृतीयमधिकं स्फुरत् ॥२॥ रक्तारुणा नृसिंहस्य कुटिला विद्रिषो वधे। नखश्रेणी च दृष्टिश्च निहन्तु दुरितानि वः ॥३॥ नरवाहनदत्तकथा (पूर्वानुवृत्ता) एवं वत्सेश्वरसुतः कौशाम्ब्यां सचिवैः सह। नरवाहनदत्तः स तस्थौ भार्यासखः सुखी ॥४॥ एकदा चास्थिते तस्मिन्नास्थानस्थस्य तत्पितुः। वत्सेश्वरस्य विज्ञप्त्यै तत्रासीद् वणिगागमौ ॥५॥ स रत्नदत्तनामा तं प्रतीहारनिवेदितः। प्रविश्य नत्वा राजानं वणिगेव व्यजिज्ञपत् ॥६॥ अत्र मङ्गले विरोधाभासोऽलङ्कारः। यथा—अ-वारणीयम् वारणीयम् स-सिन्दूरम् मसिदूरम्—इति। अत्र वारणस्य = गजस्येदं वारणीयम्=गजसम्बन्धि। न वारणीयम् अवारणीयम् अप्रतिरोध्यम्। सिन्दूरेण सहितं ससिन्दूरम्—सिन्दूरलिप्तम् असि-ऋत दूरं = दूरे इत्यर्थः, ईदृशं करं—शुण्डादण्डं नुमः=नमामि ।