BharatKosha
पंचतन्त्रम् (सटीक - सम्पूर्ण पाँचों तन्त्र)

पंचतन्त्रम् (सटीक - सम्पूर्ण पाँचों तन्त्र)

by पण्डित विष्णु शर्मा

Source: पंचतन्त्रम् (सटीक - सम्पूर्ण पाँचों तन्त्र) · श्रीवेङ्कटेश्वर स्टीम प्रेस, बम्बई · 1910 (origin)

DevanagariHindipublished536 pages

Page 247 of 536

Read in context
Page 247

(२३२) पञ्चतन्त्रम् । कथा २. यदा अहं कस्मिंश्चित स्थाने प्रावृट्काले व्रतग्रहणनिमित्तं कञ्चित् ब्राह्मणं वासार्थं प्रार्थितवान् । ततश्च तद्वचनात् तेनापि शुश्रूषितः सुखेन देवार्चनपरः तिष्ठामि । अथ अन्यस्मिन्नहनि प्रत्यूषे प्रबुद्धोऽहं ब्राह्मणब्राह्मणीसंवादे दत्ता- वधानः शृणोमि । तत्र ब्राह्मण आह,-"ब्राह्मणि ! प्रभाते दक्षि- णायनसंक्रान्तिः अनन्तदानफलदा भविष्यति । तदहं प्रतिग्र- हार्थं ग्रामान्तरं यास्यामि । त्वया ब्राह्मणस्य एकस्य भगवतः सूर्य्यस्य उद्देशेन किञ्चिद्भोजनं दातव्यम्” । अथ तच्छ्रुत्वा ब्राह्मणी परुषतरवचनैः तं भर्त्सयमाना प्राह,-"कुतः ते दारिद्र्योपहतस्य भोजनप्राप्तिः ? तत् किं न लज्जसे एवं ब्रुवाणः । अपि च न मया तव हस्तलग्नया क्वचिदपि लब्धं सुखं, न मिष्टान्नस्य आस्वादनं, न च हस्तपादकण्ठादिभू- षणम्” । तत् श्रुत्वा भयत्रस्तोऽपि विप्रो मन्दं मन्दं प्राह,- "ब्राह्मणि ! न एतद्युज्यते वक्तुम् । उक्तञ्च- जब म किसी एक स्थानमें वर्षाके समय किसी नियम ग्रहणके निमित्त किसी ब्राह्मणसे निवासकी प्रार्थना करता हुआ। तब उम वचनसे उससेभी शुश्रूषित हुआ सुखसे देवार्चनमें तत्पर रहता था । तब एक दिन प्रातःकालमें जागतेही ब्राह्मण ब्राह्मणीके सम्बादमें मन लगाकर सुनने लगा । तब ब्राह्मण बोला,-"ब्राह्मणि ! प्रभात दक्षिणायन संक्रान्ति है इसमें दान करनेसे अनन्त फल होता है । सो मैं दान लेनेको ग्रामान्तरमें जाताहूं तूभी एक ब्रह्मणको भगवान् सूर्यके उद्देशसे कुछ भोजन देना” । यह सुन ब्राह्मणी उसको कठोर वचनोंसे घुडकती हुई बोली,- "तुझ महादरिद्रसे भोजनकी प्राप्ति कैसे हो सकती है इस प्रकार कहनेमें तू लज्जित नहीं होता मैंने तो तेरे हाथसे कभी सुख नहीं पाया न कभी मिष्टा- न्नका स्वाद जाना । न हाथ पैर कण्ठका भूषण पाया" । यह सुन भयभीत हुआ ब्राह्मण मन्द मन्द बोला,-"ब्राह्मणी ऐसा कहना तुमको उचित नहीं है। कहा है-

पंचतन्त्रम् (सटीक - सम्पूर्ण पाँचों तन्त्र) · Page 247 of 536 · BharatKosha