पंचतन्त्रम् (सटीक - सम्पूर्ण पाँचों तन्त्र)
by पण्डित विष्णु शर्मा
Source: पंचतन्त्रम् (सटीक - सम्पूर्ण पाँचों तन्त्र) · श्रीवेङ्कटेश्वर स्टीम प्रेस, बम्बई · 1910 (origin)
Page 52 of 536
Read in contextभाषाटीकासमेतम् । ( ३७ ) तत् पौरुषावष्टम्भं कृत्वा त्वं तावत् अत्र एव प्रतिपालय- यावदहमेतत शब्दस्वरूपं ज्ञात्वा आगच्छामि । ततः पश्चात् यथोचितं कार्यम्” इति । पिङ्गलक आह-“किं तत्र भवान् गन्तुमुत्सहते ?' । स आह-“किं स्वाम्यादेशात्सद्भृ- त्यस्य कृत्याकृत्यमस्ति उक्तञ्च- सो पुरुषार्थका अवलम्बन कर तुम तबतक यहा रहो जबतक मैं इस शब्द- स्वरूपको जानकर आऊ, तब पीछे जैसा उचित हो सो करना”। पिंगलक बोला-“क्या आप वहा जानेकी इच्छा करते हो ?” वह बोला-“स्वामीकी आज्ञासे भृत्यको कृत्यका और अकृत्यका विचार क्या है ? । कहाहै कि- स्वाम्यादेशात्सुभृत्यस्य न भीः सञ्जायते क्वचित् । प्रविशेन्मुखमाहेयं दुस्तरं वा महार्णवम् ॥ १२० ॥ स्वामीकी आज्ञासे सुभृत्यको कहींभी कुछ भय नहीं होताहै, सर्पके मुखमें प्रवेश करजाय वा दुस्तर महासागर तर जाय ॥ १२० ॥ तथाच- तैसाही- स्वाम्यादिष्टस्तु यो भृत्यः समं विषममेव च । मन्यते न स सन्धार्यो भूभुजा भूतिमिच्छता ॥१२१॥” जो भृत्य स्वामीकी आज्ञाको सम वा विषम नहीं मानता है ऐश्वर्यकी इच्छाक- रनेवाले राजाओंको सदा उसको अपने समीपमें रखना उचित है ॥ १२१ ॥” पिङ्गलक आह-“भद्र ! यदि एवं तत् गच्छ शिवास्ते पन्थानः सन्तु” इति । दमनकोऽपि तं प्रणम्य सञ्जीवकशब्दा- नुसारी प्रतस्थे । अथ दमनके गते भयव्याकुलमनाः पिङ्ग- लकः चिन्तयामास । “अहो ! न शोभनं कृतं मया, यत् तस्य विश्वासं गत्वा आत्माभिप्रायो निवेदितः । कदाचित दमन- कोऽयमुभयवेतनॊ भूत्वा ममोपरि दुष्टबुद्धिः स्यात् भ्रष्टा- धिकारत्वात् । उक्तञ्च- पिंगलक बोला, “भद्र ! जो ऐसा है तो तेरे मार्ग मगलकारी हो” दमनक भी उसको प्रणाम करके सञ्जीवकके शब्दका अनुसरण कर चला । तब दमनकके