BharatKosha
पंचतन्त्रम् (सटीक - सम्पूर्ण पाँचों तन्त्र)

पंचतन्त्रम् (सटीक - सम्पूर्ण पाँचों तन्त्र)

by पण्डित विष्णु शर्मा

Source: पंचतन्त्रम् (सटीक - सम्पूर्ण पाँचों तन्त्र) · श्रीवेङ्कटेश्वर स्टीम प्रेस, बम्बई · 1910 (origin)

DevanagariHindipublished536 pages

Page 532 of 536

Read in context
Page 532

भाषाटीकासमेतम्। (५१७) दूसरेसे बोला,-"हे निष्ठुर पुरुषोंमें नीच ! दूसरेके सुखकी अपेक्षासे रहित ! मैंने विषफल पाया है । सो तेरे अपमानसे खाता हूँ"। दूसरेने कहा-"मूर्ख ! ऐसा मत करे । ऐसा करनेसे दोनोंहीका नाश होगा"। तब ऐसा कहनेपरभी उसने अपमानसे फल खा लिया ! बहुत कहनेसे क्या दोनोंही नष्ट हुए । इससे मैं कहता हूँ- एकोदराः पृथग्ग्रीवा अन्योन्यफलभक्षिणः । असंहता विनश्यन्ति भारण्डा इव पक्षिणः ॥ १०२ ॥" कि एक उदर पृथक् मुख परस्पर फलभक्षणकी इच्छावाले विना मेलके भारण्ड पक्षीकी समान नष्ट होते हैं ॥ १०२ ॥" चक्रधर आह,-"सत्यमेतत् । तद्गच्छ गृहम्, परमेकाकिना न गन्तव्यम् । उक्तञ्च,- चक्रधर बोला,-"यह सत्य है । सो घरको जाओ । परन्तु इकले न जाना । कहा है-

  • एकः स्वादु न भुञ्जीत नैकः सुप्तेषु जागृयात् । एको न गच्छेदध्वानं नैकश्चार्थान् प्रचिन्तयेत् ॥ १०३ ॥ स्वादु पदार्थ इकला न खाय, सोते हुओंमें इकला न जागे इकला मार्गमें न जाय और इकलाही कार्यको न विचारे ॥ १०३ ॥ अपिच- औरभी- अपि कापुरुषो मार्गे द्वितीयः क्षेमकारकः । कर्कटेन द्वितीयेन जीवितं परिरक्षितम् ॥ १०४ ॥ मार्गमें दूसरे कायर पुरुषकोभी साथ ले जानेसे हित होता है, जैसे दूसरे सङ्गी कर्कटने जीवनकी रक्षा की ॥ १०४ ॥" सुवर्णसिद्धिः आह,-"कथमेतत् ?" सोऽब्रवीत्,- स्वर्णसिद्धि बोला,-"यह कैसे ?" चक्रधर बोला,- कथा १५. कस्मिंश्चित् अधिष्ठाने ब्रह्मदत्तनामा ब्राह्मणः प्रतिवसति स्म, स च प्रयोजनवशात् ग्रामे प्रस्थितः स्वमात्रा अभिहि- तः-"यत् वत्स ! कथमेकाकी व्रजसि ? तदन्विष्यतां कश्चित् द्वितीयः । सहायः स आह,-"अम्ब ! मा भैषीः । निरुत्पद्र-