पारस्कर गृह्यसूत्र (मार्गदर्शिनी टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

( १४० )

स्वाहाकारवषट्कारनमस्कारा दिवौकसाम् । हन्तकारो मनुष्याणां स्वधाकारः स्वधाभुजाम् । इति

हरिहरादयः भङ्गीभेदेनं अमुमेवार्थं निरूपयन्ति । अस्मिन्नवसरे लाङ्गलयोजनदेवताभ्यः "सीतायज्ञे च २-१३-६ इति निर्देशानुसारेण भूतोपात्तेन स्थालीपाकेन होमः । ताश्च देवताः—इन्द्रः, पर्जन्यः, अश्विनौ, मरुतः, उदलाकाश्यपः, स्वातिकारी, सीता, अनुमतिश्चेति अष्टौ पूर्वोक्ताः । ततः स्विष्टकृदादिहोमः ।

स्तरणशेषकूर्चेषु सीतागोप्तृभ्यो बलिं हरति "पुरस्तात् ये त आसते सुधन्वानो निषङ्गिणः । ते त्वा पुरस्ताद्गोपायन्त्वप्रमत्ता अनपायिनः नम एषां करोम्यहं बलिमेभ्यो हरामीममिति । १४

स्तरणशेषकूर्चेषु—अग्नेः परिस्तरणे ये कुशाः व्रीहिशस्यमिश्राः यवशस्यमिश्रा वा शेषभावम्—अङ्गभावं गताः त एव कुशाः कूर्चाः आसनानि तेषु, सीतागोप्तृभ्यः—सीता—लाङ्गलपद्धतिः, तां ये गोपायन्ति-पालयन्ति ते सीतागोप्तारः तेभ्यः, पुरस्तात्—प्राच्यां दिशि, बलिं हरति-उपहरति "ये त इत्यादिना मन्त्रेण ।

मन्त्रार्थः (चतुर्णां परमेष्ठी यजुः लिङ्गोक्ता बलिहरणे)—हे सीते ! सुधन्वानः—शोभनधनुर्द्धारणः, निषङ्गिणः—तूणीरयुक्ता ये देवाः, ते—तव, पुरस्तात्—प्राच्यां दिशि, आसते—सन्ति, ते—देवाः, त्वा—त्वां प्राच्यां दिशि अप्रमत्ताः—प्रमादरहिताः, अनपायिनः—अविनष्टाः, निरन्तरंवर्त्तमानाः सन्तः, गोपायन्तु—रक्षन्तु । अहं—यजमानः, एषां देवानां नमः करोमि, एभ्यः इमं बलिं हरामि ।

अथ दक्षिणतोऽनिमिषा वर्मिण आसते ते त्वा दक्षिणतो गोपायन्त्वप्रमत्ता अनपायिनः नम एषां करोम्यहं बलिमेभ्यो हरामीममिति । १५