पूर्णप्रज्ञ भाष्य (श्रीमन् मध्वाचार्य - द्वैत वेदान्त ब्रह्मसूत्र महाभाष्य जगन्नाथदीपिका सटीक)

( ६ ) २. न वियदश्रुतेः द्वितीयसूत्रं पूर्वपक्षसूत्रमिति उभौ मन्ये २-३-१ ते। कानि कानि सूत्राणि पूर्वपक्षसूत्रा णीति विषये अस्मदुक्तचतुर्थपरिशिष्टः द्रष्टव्यः ॥ ॥ द्वितीयकारणम् ॥ ब्रह्मसूत्रेषु अध्यायविभागः पादविभागश्च अस्ति न अधिकरणवि भागः, अतः भाष्यकाराः स्वेच्छानुसारेण विषयकल्पनं कृत्वा अधि करणविभागं अकुर्वन् ॥ शङ्करभाष्यप्रकारेण अधिकरणानि .. .. १९२ रामानुजभाष्यप्रकारेण ,, .. .. १५६ मध्वभाष्यप्रकारेण ,, .. .. २२३ अत्र अस्मदुक्तपञ्चमपरिशिष्टः द्रष्टव्यः ॥ ॥ तृतीयकारणम् ॥ सूत्राणि विशेषेण अध्याहारापेक्षानि, भाष्यकाराः इच्छानुसारे ण पदान्यध्याहृत्य वाक्यानि पूरयन्ति । यथा प्रान्तस्थितसूत्रे ३. न वियदश्रुतेः॥ २-३-१ “उत्पद्यते” इति शङ्कररामानुजौ अध्याहरतः “अनुत्पत्तिमत्” इति मध्वाचार्यः अध्याहरति। किंच कश्चित् भाष्यकारः कचित् स्थले अध्याहरति कश्चित् नाध्याहरति, यथा प्रान्तस्थितसूत्रे ४. कार्यं बादरिरस्य गत्युपपत्तेः ॥ “कार्यं प्रति” इति मध्वशङ्क ४-३-७ रौ व्याख्याय न किंचित् अध्या जहतुः। “कार्ये ये उपासते तान्” इति रामानुजो व्याख्याय उपास ते इति पदं अध्याजहार ॥ ॥ चतुर्थकारणम् ॥ संस्कृतभाषायां शब्दाः अनेकार्थकाः भाष्यकाराः तेषां स्वाभिप्रा यानुसारेण अर्थं स्वीकुर्वन्ति, यथा प्रान्तस्थितप्रथमसूत्रे १. अन्तरा विज्ञानमनसी क्रमेण तल्लि अन्तराशब्दः विनार्थक इ ङ्गादिति चेन्नाविशेषात् । ति मध्वाचार्यः। मध्यार्थक