BharatKosha
सांख्य दर्शन (सांख्य-प्रवचन सूत्र व हिन्दी व्याख्या सहित)

सांख्य दर्शन (सांख्य-प्रवचन सूत्र व हिन्दी व्याख्या सहित)

Sankhya Darshana with Hindi Commentary

by महर्षि कपिल

Source: चौखम्बा संस्कृत संस्थान · चौखम्बा संस्कृत संस्थान (origin)

DevanagariSanskritpublished81 pages

Page 13 of 81

Read in context
Page 13

( ८ ) से होने वाला दुःख ) ( २ ) मानस ( मनमें काम क्रोध, लोभ, मोह, भय, ईर्ष्या, विषाद् आदि से होने वाला दुःख ) । [ ३५ ] आधिभौतिकदुःख- मनुष्य, पशु, पक्षी, सर्प आदि से होने वाला दुःख । [ ३६ ] आधिदैविकदुःख-यक्ष, राक्षस, पिशाच आदि से होने वाला दुःख । ( ३७ ) व्यक्त के धर्म- ( १ ) हेतुमत्त्व ( सकारणता ) ( २ ) अनित्यत्व ( ३ ) अव्यापकत्व ( ४ ) क्रिया- वत्त्व ( ५ ) नानात्व ( ६ ) आश्रितत्व ( ७ ) लिङ्गत्व ( ८ ) सावयवत्व ( ६ ) परतन्त्रत्व । [ ३८ ] अव्यक्त के धर्म- ( १ ) कारणशून्यत्व ( २ ) नित्यत्व ( ३ ) व्यापकत्व ( ४ ) अक्रियत्व ( ५ ) एकत्व ( ६ ) अनाश्रितत्व ( ७ ) अलिङ्गत्व (८) निरवयवत्व ( ६ ) स्वतन्त्रत्व । [ ३९ ] व्यक्त अव्यक्त के साझे के धर्म- ( १ ) त्रि- गुणत्व ( २ ) अविवेकित्व ( ३ ) विषयत्व ( ४ ) सामान्यत्व ( ५ ) अचेतनत्व (६) प्रसवधर्मित्व। ( ४० ) पुरुष के धर्म-( १ ) अत्रिगुणत्व ( २ ) विवेकित्व ( ३ ) अविषयत्व ( ४ ) असामान्यत्व (५) चेत- नत्व ( ६ ) अप्रसवधर्मित्व ( ७ ) कारणशून्यत्व ( ८ ) नित्यत्व ( ९ ) व्यापकत्व ( १० ) निष्क्रि- यत्व ( ११ ) अनाश्रितत्व ( १२ ) अलिङ्गत्व ( १३ ) निरवयवत्व ( १४ ) स्वतन्त्रत्व ( १५ ) नानात्व ( १६ ) साक्षित्व ( १७ ) द्रष्टृत्व (१८)