BharatKosha
Back to the archive

स्वप्नवासवदत्तम् (महाकवि भास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी अनुवाद)

Svapnavasavadattam of Bhasa with Hindi Commentary

by महाकवि भास / पं. विश्वनाथ शास्त्री

DevanagariSanskritpublished204 pages
Page 190Permalink

५ पृष्ठं पङ्क्तिः मुद्रितपुस्तकपाठः. ख. पुस्तकदृष्टः ग. पुस्तकपाठः. २० १ सा तु सखि तु ,, ६ टी—भट्टिदारिआ ते टी—ते ,, १०, ११ ता—....के ता—के २१ १ ता—(आत्मगतम्) जा ता—जा ,, ७ ढुं (प्रकाशम्) ह ढं ह ,, ८ णीओ ज णीज ,, ९ ती—जुज्जइ । ण खु ए ती—अज्ज उण ए ,, १० णमणेाभि णामि ,, १२ त्री—जेदु भट्टिदारिआ । त्री—भट्टिदारिए ! दि भट्टिदारिए ! दि २२ १ स्स । स्स दिण्णा । ,, ३ ता—अह कु ता—हं । (प्रकाशम्) अय्ये ! कु ,, ४ सो....अ । इह आओदो । पडिच्छिदा भट्टिदा- रिआ । ,, ९ अ उ अ पुणो उ ,, ११ न्ति । न्ति सोअसुण्णाणि । २३ ५ ता—....। अ ता—होइ । अ ,, ८ दु दाव अ दु अ ,, ११ ता—(आत्मगतम्) ज ता—ज ,, १२ दाइ मे रोदि मे ,, १३ धात्री—एदु एदु भ चेटी—पविसदु दाव अब्भन्तरं भ २४ १ ति विचिन्तयन्ती वा ति सचिन्ता वा ,, ४ वृत्तं च्वुत्तं ,, ९ (ततः प्रविशति पुष्पाणि (प्रविश्य पुष्पहस्ता) चे गृहीत्वा चे) ,, १० आ ।....अ आ । अ

Page 191Permalink

१ पृष्ठं पङ्क्तिः मुद्रितपुस्तकपाठः. ख. पुस्तकदृष्टः ग. पुस्तकपाठः. २४ ११ रपडिहदचन्दलेहा विअ रगदा विअ पडिवदचन्दलेहा अ अ २५ १ य्ये आवन्तिए! को य्ये ! को ,, ४ चेटी धात्री ,, ५ णा त्ति । इ णा आवन्तिआ । इ ,, ८ त्ता— (आत्मगतम्) एदं वि मए कत्तव्वं त्ता— इदं पि मए कादव्वं होइ । आसी । ,, ९ अहो अक अक ,, १० अय्ये! मा दाणि अण्णं मा दाणि चि चि ,, ,, एसो जा जा ,, ११ दि । सिग्धं दाव गुह्मदु दि । अय्या । २६ १, २, ३, ४, ५. त्ता— .... कीदि त्ता—कीदि ,, ६ ण ईरिसो दि तादिसो ण दि ,, ७ हि .... ओ । हि । ,, ८ सअं .... सर सकं भणिदुं स सर ,, ११ ससङ्कि सदंसणसङ्कि ,, १२ य्या सिग्धं । य्या । २७ १ त्ता— .... इ त्ता—इ ,, २ मन्द .... (विलो आणेहि दाव । (विलो ,, ४ त्ता— .... इ त्ता—इ ,, ५ ए अ । .... इ ए अ । इ ,, ८ कीस । किण्णिमित्तम् । ,, १२ जामादुओ भट्टा २८ १ अह वदामि । ग इअं तुवारोमि । भद्दे । ग

Page 192Permalink

पृष्ठं पङ्क्तिः मुद्रितपुस्तकपाठः. ख. पुस्तकदृष्टः ग. पुस्तकपाठः. २८ २, ३, ४, ५ चेटी— ... गदा चेटी निष्क्रान्तापरया सह । गदा " ५, ६, ७. सा .... णिहं ळ सा जाव दावाणि भाअधेअणि- व्वुत्तं दुःखं विणोदेमि । अच्छा हिदं अ- य्यउत्तो वि णाम परकेरओ संवृत्तो। अहं वि दाणि मम सय्याए दुक्खं विणोदेमि णिहं ण ळ २९ २ कः—(सहर्षं) दि कः—भो ! दि " ३ ट्ठो । को ट्ठो । भो ! को " ७ ए अ ए उण अ " ८ दोसो .... भुजगोदर(पृ.३६) दोसो जगोदर ३७ ९ इमाणि अवइद .... आ- इदाणिं पचिद...............आणि पे- गुच्छआणि पेक्खदु दाव भ क्खदु भ ३८ १, २, ३, ४. तः । .... सव्वं तः । सव्वं " ६ ए! इदं ए! एव्वं करेमि । इदं " ८ हि । .... वि हि । वि ३९ १ कः — .... पभा कः—भो ! तह । पभा ४० १२ व्वेण स च्छेण वि स " १४ कुम् .... वि कुम् । वि ४१ ४ किं कथं ४२ १ ती— .... स ती—णहि णहि । स " २ जो .... य्याए जो उच्चरदाए " ६ तदा वा तदा तत्रभवती वा ४३ १ कः .... त कः—का गई । त " २ त्ता मे त्ता वि मे " ११ जा .... ए जा—ए " " त्ता अ त्ता । वयस्य! अ

Page 193Permalink

८ पृष्ठं पङ्क्तिः मुद्रितपुस्तकपाठः. ख. पुस्तकदृष्टः ग. पुस्तकपाठः. ४४ ४ विही । राजा— विही । ईदिसं दाणि एदं । राजा— ,, ५ जा — न जा— वयस्य ! न ,, १४ तुवं .... अ तुमं । ण जुत्तं दाणि उकण्ठिअं अययं एआइणं विसज्जिअ गन्तुं । अ ४५ ३ मि । .... (प्रविश्य) मि । (प्रविश्य) ,, ६ कः .... एसा त कः—अये त ,, ९ कः — ए कः—भोदि ! इदं । पद्मावती—किं एदं णाम । विदूषकः —ए ४६ ४ जा — .... बस जा—वस ,, ६ धु । .... प धु । प ,, ९ पद्मावति! देवि ! ,, १५ इदं उचिदं ४७ ३ ढम् । .... गु ढम् । गु ४८ ८ का — .... ग का—ग ,, ९ हि । के हि । मा तुवं आणवेदा विअ के ४९ १ इ । क इ । पद्मिनिका—क ,, ३ पद्मिनिका मधुकरिका ,, ,, ण्णा । ग ण्णा । पद्मिनिका—ग ,, ६ होदु करेहि ५० ४ ट्टिणो णिवेदेहि .... निष्क्रा ट्टिण्णो सिग्धं णिवेदेहि । निष्क्रा ,, १२ राजा ) राजा सपरिवारः) ५४ १६ जा — .... मूर्ख जा—मूर्ख ! ५५ ११ टी — ए टी—इह ळहुअदरं ए ५६ ९ करिअ .... जाव करिअ विसज्जिअ णिग्गदा । जाव ,, १० सामि । .... (उप सामि । (उप ,, १४ अस्स सू अस्स आआरेणसू

Page 194Permalink

पृष्ठं पङ्क्तिः मुद्रितपुस्तकपाठः. ख. पुस्तकादृष्टः ग. पुस्तकपाठः. १६ १५ (शयनं नाटयति) शेते १७ १ जा— .... हा जा—हा ,, २ ता— .... हं ता— हं ,, ४ त्तो । रा त्तो । मन्दभाआए मए किं किदं । रा ,, ५ हा अवन्तिराजपुत्रि ! वासवदत्ते ! ,, ६ त्तो । .... सु त्तो । भोदु, मु १८ ५ त्ता—को वि मं त्ता—इह को वि जणो मं ,, ६ ता गमिस्सं । ण जुत्तं चिट्ठिदुं ५९ ४ कः— .... उ कः—मा दाणि अणत्थं चिन्तिअ उ ,, ५ चिन्त.... वे । चिन्तिअ दिट्ठा तत्तहोदी विअ । ,, ७ जा— य जा— एवं स्वप्नो मया दृष्टः । य ,, ९ स्याद् स्य ,, ,, रम् । .... स्व रम् । अपिच स्व ,, १६ खम् ।। .... ए खम् । विदूषकः— इमस्सिं राउ- ळे अवन्तिसुन्दरी णाम जक्खिणी पडिवसदि । सा तुए दिट्ठा भवे । ए ६० ४ मो । (प्र मो । राजा — वयस्य ! पश्य पश्य, योऽयं सन्त्रस्तया देव्या तया बाहु- र्निपीडितः । खमेऽप्युत्पन्नसंस्पर्शो रोमहर्षं न मुञ्चति ॥ (प्र ६२ ५ तां व तां महाराजाय व ,, ११ महाप्पा मुहप्पा ६३ ३ को कु ,, ५ मुच्छूहेण मुहेण ,, १० मि । .... का मि । का ,, १४ विष्कम्भः प्रवेशकः ६४ ३ र्थं नु थासु

Page 195Permalink

१० पृष्ठं पङ्किः मुद्रितपुस्तकपाठः. ख. पुस्तकादृष्टः ग. पुस्तकपाठः. ६४ ९ सुखा गता ,, १६ शान्तव शं गत्वा नव ६५ ७ किन्नुखलु अहो ६६ ,, ती .... अ ती—अ ,, ,, त्ति उदासीणं वि त्ति ण सिळाहणीयं वि ,, १४ एवमे सत्यमे ६७ २ तः । (त तः ॥ पद्मावती — अय्यउत्त ! ण किस्सं कं रक्खिदं पत्तकाळे । रा- जा—पद्मावति ! एवमेतत् । प्रती- हारी—जेदु भट्ठा । एसो कञ्चुई सत्ती पडिहारमुवट्ठिदा । राजा— शीघ्रं प्रवेश्यताम् । प्रतीहारी—जं भट्टा आणवेदि । निष्क्रान्ता । (त ,, १० त्रः । .... आ त्रः । राजा—आ ६८ १३ हृता कन्या हरन् कन्यां ६९ ३ जा— .... कु जा—कु ७१ १ न्ये । अ न्ये । भोः ! कष्टम् अ ,, ३ जूं दू ,, ४ क्खिअ .... धा क्खिदुमिच्छामि । धा ,, १२ ह प ह एव्व प ,, १३ जा—न किं जा—किं ७२ २ ती— .... म ती—म ,, ५ दि । .... रा दि । अय्या पेक्खिदु सदिसी ण वे त्ति । रा ,, १४ किन्नु एषे ७३ १ जा—शीं जा—तेन हि शी ,, ५ ति यौ ति ब्राह्मणवेषो यौ

Page 196Permalink

११ पृष्ठं पङ्क्तिः मुद्रितपुस्तकपाठः ख. पुस्तकादृष्टः ग. पुस्तकपाठः ७३ १३ जा—श्रु जा—भोः ! श्रु " " रः । .... त्व . रः । त्व ७४ ३ आवन्तिकां प्रतीहारी वासवदत्ता " ८ जेदु पेक्खदु " ९ ति ! सा ति ! निर्यातय । अथवा सा " १० तः । तः, निर्यातय । " ११ इअं णीअदा ७५ ४ किं भवानाह । महासेनपु- किमाह भगिनी । ननु वासवदत्ता । त्री खल्वेषा । " ८ तन्नार्हसि ब नार्हसि त्वं ब " १३ त्री । (उभौ समाश्लिष्य) कि त्री । कि " १८ मी । (पादयोः पतति) रा मी । रा ७६ १ जा— (उत्थाप्य) यौ जा— यौ " ५ ती— .... अय्ये ! ती— अय्ये ! " ६ रेण अ रेण अजाणन्तीए अ " ८ त्ता— .... उ त्ता— उ ७७ २ नार्थ .... । रा नार्थ धात्री कञ्चुकी चोज्जयिनी रा " ४ ह । (भ ह । यौगन्धरायणः— यदाज्ञापयति स्वामी । (भ

Page 197Permalink

क. पुस्तके त्रुटितांशः ख. पुस्तकादुपलब्धः मुद्रितपुस्तकस्य पृष्ठे पङ्क्तौ इत्यादिः पृष्ठे पङ्क्तौ इत्यन्तः १ ७ बलौ १ ९ कि ,, १२ ह । २ ३ र्व २ ८ प्र ,, ८ स ,, १० लै ,, १२ क्तो ,, १४ ए ,, १५ मु ३ २ न्य ३ ४ स्स ,, ८ प्य ,, ९ (ति ? सि) ,, १३ त ,, १४ लुनख ,, १९ नो ४ ३ प्क्रा ४ ८ स्त ,, ९ न्त्रि ,, १२ म । ,, १३ रं महा ,, १६ र्भा ,, १७ ना ५ ३ शि ५ ४ तः ,, ७ भ ,, ८ ज्ञ ,, १२ अदं ,, १३ सा ,, १७ स्स ६ २ हि । ६ ६ इम ,, ८ आ ,, १० ए ,, १२ ण ,, १५ इ ७ २ मि ७ ३ इ ,, ५ ते ,, ८ आ ,, ९ तं

Page 198Permalink

२ पृष्ठे पङ्क्तौ इत्यादिः पृष्ठे पङ्क्तौ इत्यन्तः ७ १२ सं ७ १४ भोः ,, १७ नै ,, १७ श्नै ,, १८ त्ति ,, १८ हे ८ ३ यो ८ ३ राय ,, ६ वे ,, ६ तुं ११ १९ स ११ १५ सं ,, २० कि ,, २१ णः १२ ५ ग १२ ६ वा ,, ७ ग ,, ७ त्यं ,, ९ णान् ,, ११ त्ता ,, १५ नि ,, १७ का १३ ४ सा १३ ६ तःशनै ,, १० जा ,, १० प ,, १४ दा ,, १४ ता २० ११ वा २० १२ णेण २१ ५ स ,, ६ सि ,, ९ इ । २१ ९ सो २२ ४ वा २२ ४ ह २७ ३ क्य) २७ ३ ओ ,, ८ दं ,, ८ व्वं २८ २ वा २८ ३ टी ,, ७ अवि ,, ८ भामि। २९ ४ का २९ ५ दि ,, ७ प ,, ७ रसु ,, ९ वि ,, १० णा ३५ ११ णि ३५ ११ मद ,, १५ स ,, १५ मेव

Page 199Permalink

३ पृष्ठे पङ्क्तौ इत्यादिः पृष्ठे पङ्क्तौ इत्यन्तः ३६ ४ वगु ३६ ४ भ ,, ६ हीही ,, ७ णी ,, ११ ने ,, १३ र ३७ २ ळा ३७ २ त्तो। अ ,, ९ जा ,, ९ वा ४२ ३ इ ४२ ३ वि ,, ८ व ,, ८ त्तो ,, १३ जा ,, १४ स ४३ ३ मे ४३ ३ अ ,, ६ अ ,, ७ दं ,, १२ जा ,, १३ नेन ,, १६ सं ४४ २ वा ४४ ७ दुः ,, ७ ब ५० २ किं ५० २ सि ,, ७ स ,, ७ अं ,, १५ ध्या ,, १६ ण ५१ ६ रा ५१ ८ दु ,, १४ र्वा ,, १५ त ५२ ३ एदु भ ५२ ४ प्का ,, १० प ,, १० व ५६ १२ उव ५६ १२ वाधि ,, १५ दा ,, १५ णी ५७ ४ दि ५७ ५ प ,, ७ णो ,, ७ ट्टिअ ,, ९ से ,, १० रा ,, १५ वा ,, १५ त्ता ५८ ६ को ५८ ६ पे

Page 200Permalink

४ पृष्ठे पङ्क्तौ इत्यादिः पृष्ठे पङ्क्तौ इत्यन्तः ५८ १० म्भ्र ५८ १० णा ६२ १३ दि ६२ १३ दा ६३ ३ ह्ये ६३ ३ हिं ,, ६ णमु ,, ६ ण?) ६४ २ ततः ६४ २ जा वि ,, ८ न ,, ८ सि ,, १३ प्पि ,, १३ अ । ,, १७ शी ,, १७ घ्र ६९ २ रो ६९ २ आ ,, ७ ए ,, ७ नु ,, १२ जा ,, १२ वम् ,, १६ अ ,, १६ सो ७० ३ ह्ये ७० ४ त ,, ७ म ,, ७ रू ,, १२ पे ,, १२ क्ख ७५ १४ क्री ,, १९ योः ७६ ५ म ७६ ५ ग ,, १० संअं ,, ११ वय

Page 201Permalink

श्लोकानुक्रमणिका । —————— पृष्ठम् पृष्ठम् अनाहारे तुल्यः १४ पृथिव्यां राज्ञः ६७ अनेन परिहा ४३ प्रच्छाद्य राज्ञः ७३ अस्य स्निग्धस्य ७१ प्रदेशो बहुमा ५५ अहमथजितैः ६८ बहुशोऽप्युपदे ५४ इमां सागरप ७७ भारतानां कुले ७५ इयं बाला नवो ४६ भिन्नास्ते रिपवो ६० उदयनवेन्दु १ भृत्यैर्मगधरा २ उपेत्य नागेन्द्र ६१ मधुमदकला ३८ ऋज्वायतां च सु ५२ महासेनस्य दु ६९ ऋज्वायतां च वि ३६ मिथोन्मादैश्च यु ७६ कस्यार्थः कल ७ यदि तावदयं ५९ कः कं शक्तो रक्षि ६९ यदि विप्रस्य भ ७२ कातरा येऽप्यश ६८ योऽयं सन्त्रस्ताया ६० कामेनोज्जयिनीं ३५ रूपश्रिया समु ५१ कार्यं नैवार्थैः ७ वाक्यमेतत् प्रिय ७० किं वक्ष्यतीति ह ६६ विस्रब्धं हरिणा १० किन्नु सत्यमिदं ७५ शय्यां नावनता ५३ खगा वासोपेताः १७ शय्यायामव ५९ गुणानां वा वि ४७ शरच्छशाङ्कगौ ४६ चिरप्रसुप्तः का ६४ श्रुतिसुखनिन ६४ तीर्थोदकानि ४ श्रोणीसमुद्वह ,, दुःखं त्यक्तं बद्ध ४४ श्लाघ्यामवन्तिनृ ५० धीरस्याश्रमसं २ षोडशान्तःपुर ६८ निष्क्रामन् सम्भ्र ५८ सम्बन्धिराज्यम् ६७ नैवेदानीं (दुः १३ सविश्रमो ह्ययं १४ पद्मावती नर ९ सुखमर्थो भ ८ पद्मावती बहु ४१ स्मराम्यवन्त्याधि ५४ परिहरतु भवान् ३ स्वप्नस्यान्ते विबु ५९ पूर्वं त्वयाप्यभि ,,

Page 202Permalink

इस पृष्ठ पर कोई पठनीय पाठ (Text) उपलब्ध नहीं है। यह पृष्ठ रिक्त (Blank) है।

Page 203Permalink

$\frac{x}{1612176}$

Page 204Permalink

Central Archaeological Library, NEW DELHI. 23890 Call No. Sa8N/Bha/Gan. Author—Ganapati Sastri, T Title— Svapnavasavadatta of Bhasa. No 15 Borrower No. | Date of Issue | Date of Return K. C. "A book that is shut is but a block" CENTRAL ARCHAEOLOGICAL LIBRARY GOVT. OF INDIA Department of Archaeology NEW DELHI. Please help us to keep the book clean and moving. S. R. 148, N. DELHI.