वेणीसंहारम् (भट्ट नारायण - संस्कृत मूल एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)

Here is the complete, line-by-line transcription of the page:

९२ वेणीसंहारं नाटकं अनिशं च पिबामि शोणितं वर्षशतं समरो भवतु ॥ १ ॥) यदि सिन्धुराजवधदिवस इव दिवसे दिवसे समरकर्म प्रतिपद्यतेऽर्जुनस्ततः पर्याप्त- भरितकोष्ठागारं मांसशोणितैर्मे गृहं भविष्यति । अथ क्व खलु यतो मे रुधिरप्रियो भविष्यति । भवतु । शब्दायिष्ये तावत् । अरे रुधिरप्रिय रुधिरप्रिय, इत एहि । ) ( ततः प्रविशति तथाविधो राक्षसः ) राक्षसः—( श्रमं नाटयन् । ) पच्चग्गहदाणं मंसए जइ उण्हे लुहिले अ लब्भइ । ता एशे मह पल्लिशमे क्खणमेत्तं एव्व लघु णश्शइ ॥ २ ॥ ( प्रत्यग्रहतानां मांसं यद्युष्णं रुधिरं च लभ्येत । सञ्चितम् = उपचितम् अस्माभिरिति शेषः । शोणितम् = रुधिरम्, अनिशम् = सततम्, पिबामि, च अहमिति शेषः । समरः = युद्धम् वर्षशतम् = शतं वर्षाणि, भवतु । वर्षशतमित्यत्र 'कालाध्वनोरत्यन्तसंयोगे' इति द्वितीया, एतेन जयद्रथवधदिवसे महा- सङ्ग्रामः सञ्जात इति सूचितम् ॥ १ ॥ सिन्धुराजवधदिवसे = यस्मिन् दिने जयद्रथस्य वधो जातः तस्मिन् दिने, इव, दिवसे दिवसे = प्रतिदिनम्, अर्जुनः, समरकर्म, प्रतिपद्यते = करोति कुर्यादित्यर्थः । यदि, ततः मांसशोणितैः = आमिषरुधिरैः, पर्याप्तभरितकोष्ठागारम् = पर्याप्तं यथा स्यादेवं भरितं पूर्णम् कोष्ठागारम् धान्यादिस्थापनस्थानं यस्मिन् तत्, गृहम् मम, भविष्यति । अत्रैकदेशान्वयोऽपि साधुरेव नित्यसापेक्षत्वात् । पर्याप्तभरितेत्यत्र स्तोकन- श्सस्तनाभ्यामितिवत्समासः । रुधिरप्रियः = रुधिरं प्रियं यस्य सः, अथवा रुधिरप्रिय- नामा राक्षसः । शब्दायिष्ये = आकारयामि । अन्वय—यदि प्रत्यग्रहतानाम्, मांसम्, उष्णम्, रुधिरम्, च लभ्येत, तत्, मम, एषः, परिश्रमः, क्षणमात्रमेव, लघु, नश्येत् ॥ २ ॥ श्रान्तो राक्षसः श्रमक्रियां प्रदर्शयन्नाह—प्रत्यग्रहतानामिति । प्रत्यग्रहतानाम् = सद्योव्यापादितानाम्, अभिनवमृतानामित्यर्थः । मांसम्, (घूमकर चारों ओर देखकर ) पता नहीं रक्त के प्रेमी मेरे पतिदेव कहाँ गए होंगे ? अच्छा तो समराङ्गण में अपने प्राणवल्लभ का अन्वेषण करती हूँ । अच्छा, अब मैं चिल्लाकर बुलाती हूँ । ऐ रक्तप्रेमी, इधर आइए, इधर आइए । ( इसके अनन्तर उस राक्षस का प्रवेश ) राक्षस—( थकावट का अभिनय करते हुए ) तुरन्त के मरे हुए वीरों का यदि गरम-गरम रक्त प्राप्त हो जाय तो मेरी सब थकावट शीघ्र ही नष्ट हो जाय ॥ २ ॥