युक्तिकल्पतरु (महाराज भोज - नौका-निर्माण, जलयान-विज्ञान, शस्त्र, दुर्ग एवं राजधर्म सटीक)

अथ युक्तिकल्पतरुः । ( श्रीभोजराजीयः ) ( अत्र नीति युक्तिः ) श्रीं नमः शिवाय । विश्व सर्गविधौ वेधा स्तत्पालयति यो विभुः । तदत्ययविधावीश स्तंवन्दे परमेश्वरम् ॥ १ ॥ कंसानन्दमकुर्व्वाणः कं सानन्दं करोति यः । तं देववृन्दैराराध्यमनाराध्यमहम्भजे ॥ २ ॥ नमामि शास्त्रकर्त्तृणां चरणानि मुहुर्मुहुः । येषां वाचः पावयन्ति (१) श्रवणेनैव सज्जनान् ॥ ३ ॥ नानामुनि * निबन्धानां सारमाकृष्य यत्नतः । तनुते भोजनृपति र्युक्तिकल्पतरुं मुदे ॥ ४ ॥ विवुधाभीष्टदममुं कल्पवृक्षं समाश्रितः (२) । प्राप्नोतीष्टतमां सिद्धिं वुधाः ! (३) संसेव्यतामयम् ॥ ५ ॥ ( १ ) पारयन्ति (ख) पुस्तक पाठः । ( २ ) समाश्रितम् (ख) पुस्तक पाठः । ( ३ ) वुधैः (ख) पुस्तक पाठः ।

• इह तु आर्य्यावर्त्ते बहून्येव प्राचीनानि नीतिपुस्तकानि सम्यगासन् । तेषु च वार्हस्पत्यं, औशनसम्, विश्वामित्रोयम्, धौम्यञ्चैतानि पुरातनानि । एवं कौटिलीयम्, कामन्दकीयम्, नीतिमयूखादीनि च मध्यकालिकानि । अपरानि च भर्तृहरीयादीनि । महर्षिमन्वादीनां संहितासु च बहुषु प्रकरणेषु सन्ति नीतिविषयाः। पुराण-ज्योतिःशास्त्र-चिकित्साशास्त्राणां प्रकरणेषु च वर्त्तन्ते बहुधा नीतयः ।