श्रीमदानन्द रामायण (९ काण्ड संपूर्ण - हिन्दी अनुवाद सहित)
Srimad Ananda Ramayana Hindi
महर्षि वाल्मीकि / अज्ञात द्वारा
स्रोत: Srimad Ananda Ramayana Complete 9 Kandas with Hindi Translation (उद्गम)
पृष्ठ 134, कुल 811 में से
संदर्भ में पढ़ें| ११८ | आनन्दरामायणे | सर्गः ११ |
|---|
अन्तर्हितास्ते सम्प्राप्ता दृश्याश्चैवानुसाहवे। ततः सर्वेष्वपाशाय रावणः स्वीयमन्त्रिणः ॥३०॥
अतिनादः प्रहस्तश्च महानादद्रुतस्तथा । दन्तवक्त्रो निकुम्भश्च देवांतकनरान्तकौ ॥३१॥
सारणाद्याः प्रहंसन्तो युयुधुर्बानरैः सह । तान्सर्वानङ्गदाद्यास्ते हत्वा तस्थुर्विगर्जिताः ॥३२॥
तदा कुम्भनिकुम्भौ द्वौ कुम्भकर्णसुतावुभौ । रावणः प्रेषयामास युद्धार्थं तौ प्रजग्मतुः ॥३३॥
तदा कुम्भोऽभवत्तत्र निहतश्च रणाजिरे । अङ्गदेन निकुम्भश्च हतः श्रुत्वा दशाननः ॥३४॥
अतिकार्यं स्वीयपुत्रं प्रेषयामास सङ्गरम् । अतिकायेन सौमित्रिः कृत्वा संगरमुत्तमम् । ३५॥
शरेण पातयामास लङ्कायां तच्छिरो महत् । तदा ययौ रावणः स स्वयं युद्धाय वेगवान् ॥३६॥
सुहृन्मित्रजनैर्युक्तो वेष्टितः पुत्रबान्धवैः । रणे विभीषणं दृष्ट्वा कोपाच्छक्तिं मुमोच सः ॥३७॥
पृष्ठे विभीषणं कृत्वा यदाऽग्रे च लक्ष्मणः । हृदि संताडितः शक्त्या पपात भुवि लक्ष्मणः । ३८॥
लक्ष्मणं नगरीं नेतुं न ययौ स दशाननः । न चचाल भुजस्तस्य संमित्रेः शेषरूपिणः । ३९॥
तं नेतुकामं हनुमान् हृदि मुष्ट्या व्यताडयत् । तेन मुष्टिप्रहारेण पपात रुधिरं वमन् । ४०।
आनयामास सौमित्रिं मारुतिः कार्यवाहिनम् । रथास्थो रावणाऽपि विव्याध मारुतिं शरैः ॥४१॥
ततः क्रुद्धेन रामेण बाणेन हृदि ताडितः । साश्वध्वजं रथं सूतं गण्डौ धनुरजोत्तमौ ॥४२॥
छत्रं पताकां तरसा विच्छेद विशिखैः खरैः । अर्धचन्द्रेण विच्छेद तत्किरीटं रविप्रभम् ॥४३॥
ततस्तं व्याकुलं दृष्ट्वा रामो रावणमब्रवीत् । गच्छाद्य लङ्कामाश्रान्तः श्वस्त्वं पश्य बलं मम ॥४४॥
ततो लज्जाननांशीश ययौ लङ्कां दशाननः । रामोऽपिलक्ष्मणं दृष्ट्वा मूच्छितं प्राह मारुतिम् ॥४५॥
द्रोणाचलं समानीय जीवयस्व तथा कपीन् । तथेति स ययौ वेगात्तंज्ञात्वा स दशाननः ॥४६॥
प्रार्थयित्वा कालनेमिं तद्विघ्नार्थमचोदयत् । स गत्वा हिमवत्पार्श्वे तपोवनमकल्पयत् ॥४७॥
तत्र शिष्यैः परिवृतो मुनिवेषधरः स्थितः मारुतिश्चाथ दृष्ट्वा जलं पातुं विवेश तम् ॥४८॥
महानाद रक्ताक्ष दन्तपुत्र निकुम्भ, देवान्तक तथा नरान्तक आदि मन्त्रियोंको भेजा ॥ २९-३१॥ सारणादि दैत्योंने भी बहुवर्ग गता सकर बानरोंके साथ युद्ध किया। अङ्गद आदि वानर उन सबको मारकर गर्जन करने लगे ॥ ३२॥ तब कुम्भकर्णके पुत्र कुम्भ तथा निकुम्भको रावणने युद्धके लिए भेजा ॥ ३३ । सुमित्रि पुत्र लक्ष्मणने उनके साथ बहुत युद्ध करके उनके सिरोंको बाणसे काटकर लङ्कामें फेंक दिया। तब रावण स्वयं मरनेके लिए निकल पड़ा ॥ ३४-३६ ॥ उसके साथ मित्र सुहृद् तथा पुत्र भी साथ में आ गये। रावणने रणमें विभीषणको देखकर उसपर शक्तिका प्रहार किया ॥ ३७॥ यह देखकर लक्ष्मणने विभीषणको पीछे कर लिया और स्वयं आगे खड़े हो गये। जिससे वह शक्ति लक्ष्मणके हृदयमें लगी और वे चटपटे भूमिवर गिर पड़े । ३८ । उन्हें नगरमें उठा ले जानेके लिये दशानन आगे बढ़ा और उनको उठाना चाहा, पर कृपानन्ताऽवतार लक्ष्मणका एक हाथ भी रावणसे नहीं हिला । ३९॥ उस समय अवसर देखकर हनुमान्ने रावणकी छातीमें एक मुक्का मारा। उस मुष्टिप्रहारसे रावणके मुखसे रुधिर निकलने लगा और वह धरतीपर गिर पड़ा ॥ ४० ॥ तदनन्तर मारुति लक्ष्मणको कार्यकेधाम उठा ले आये। तथा रावण रथपर सवार होकर मारुतिको बाणोंसे वींधने लगा ॥ ४१ ॥ यह देखकर क्रुद्ध रामने रावणके हृदयमें बाण मारा और अश्व तथा ध्वजा सहित रथको, सारथीको, धनुषको, छत्रको तथा पताकाको अपने तीक्ष्ण बाणोंसे काट गिराया अर्धचन्द्राकार बाणसे उन्होंने उसका सूर्यके समान तेजस्वी किरीट भी काट डाला ॥ ४२ । ४३ ॥ पश्चात् रावणको व्याकुल देखकर रामने कहा—जा, लङ्कामें भाग जा और आपदस्त होकर कल फिर मेरा बल देखना ॥ ४४ तब रावण नीचा मुख किये लङ्कामें चला गया। रामने लक्ष्मणको मूर्छित देखकर मारुतिसे कहा — ॥ ४५ ॥ पूर्ववत् द्रोणाचल लाकर लक्ष्मणको जिलाओ। 'तथास्तु' कहकर हनुमान् चल पड़े। इस बातका पता लामपर दशाननने कालनेमिस प्रार्थना करके उसको हनुमान्के रास्तेमें विघ्न करनेके लिए भेजा। उसने जाकर हिमवान् पर्वतके पास एक तपोवनकी रचना की ॥ ४६ ॥ ४७ ॥ यहाँ बहुतसे शिष्योंके साथ लेकर वह स्वयं मुनिवेष धारण करके बैठ गया।