भारतकोश
बृहदारण्यकोपनिषद् (शाङ्करभाष्य सहित)

बृहदारण्यकोपनिषद् (शाङ्करभाष्य सहित)

Brihadaranyaka Upanishad with Shankara Bhashya

आदि शङ्कराचार्य द्वारा

स्रोत: Gita Press Gorakhpur · Gita Press, Gorakhpur (उद्गम)

DevanagariSanskritpublished1,402 पृष्ठ

पृष्ठ 1172, कुल 1402 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 1172
११५८बृहदारण्यकोपनिषद्[ अध्याय ४

| क्षत्रियवैशापेक्षत्वम् । तस्मात् पुरुषसामर्थ्यज्ञानवैराग्यकामाद्यपेक्षया व्युत्थानविकल्पक्रमपारिव्राज्यप्रतिपत्तिप्रकारा न विरुध्यन्ते । अनधिकृतानां च पृथग्विधानात् पारिव्राज्यस्य "स्नातको वास्नातको वोत्सन्नाग्निरनग्निको वा" इत्यादिना । तस्मात् सिद्धान्याश्रमान्तराण्यधिकृतानामेव ॥ १५ ॥ | इत्यादि वाक्य क्षत्रिय और वैश्यकी अपेक्षासे हैं । अतः पुरुषके सामर्थ्य, ज्ञान, वैराग्य और कामनादिकी अपेक्षासे व्युत्थानके विकल्प तथा क्रमसे संन्यासग्रहणके प्रकारोंका विरोध नहीं है । स्नातक¹ हो अथवा अस्नातक² हो, उत्सन्नाग्नि³ हो अथवा अनग्नि⁴ हो" इत्यादि वाक्यद्वारा अनधिकारियोंके लिये तो पारिव्राज्यका अलग ही विधान किया है अतः यह सिद्ध हुआ कि आश्रमान्तर अधिकारियोंके लिये ही हैं ॥ १५ ॥ |


इति बृहदारण्यकोपनिषद्भाष्ये चतुर्थाध्याये
पञ्चमं मैत्रेयीब्राह्मणम् ॥ ५ ॥


षष्ठ ब्राह्मण

याज्ञवल्कीय काण्डकी वंश-परम्परा

अथ वंशः पौतिमाष्यो गौपवनाद्
गौपवनः पौतिमाष्यात् पौतिमाष्यो गौपवनाद्
गौपवनः कौशिकात् कौशिकः कौण्डिन्यात्
कौण्डिन्यः शाण्डिल्याच्छाण्डिल्यः कौशिकाच्च


१. जिसने विद्यासमाप्तिके अनन्तर गुरुगृह त्याग किया हो ।
२. जिसने विद्यासमाप्तिसे पूर्व ही गुरुगृह छोड़ दिया हो ।
३. जिसने स्त्रीके रहते हुए ही अग्निको त्याग दिया हो ।
४. जिसने स्त्रीके न रहनेपर अग्निको छोड़ा हो ।

बृहदारण्यकोपनिषद् (शाङ्करभाष्य सहित) · पृष्ठ 1172, कुल 1402 में से · BharatKosha