बार्हस्पत्य सूत्र / अर्थशास्त्र (महर्षि बृहस्पति - प्राचीन दण्डनीति, राजधर्म एवं कूटनीति सटीक)

( 3 ) नीतिर्बृहस्पतिप्रोक्ता तथैवोशनसीपरा । उभयोरविरुद्धात्र निरूप्या नीतिरुत्तमा ॥ p, 2. Ashvaghosha in his Buddha Carita (about first century A. D.) has remarked about Brihaspati :— यद्राजशास्त्रं भृगुराङ्गिरा वा न चक्रतुर्वंशकरावृषी तौ । तयोः सुतौ तौ च ससर्जतुस्तात् क.लेन शुक्रश्च बृहस्पतिश्च॥१।४६॥ The well-known Kâmasûtras of Vâtsyâyana not only refer to Brihaspati as the compiler of an Artha- shâstra but state that he lived about the beginning of creation. The whole account runs thus :— प्रजापतिर्हि प्रजाः सृष्ट्वा तासां स्थितिनिबन्धनं त्रिवर्गस्य साधनमध्यायानां शतसहस्रेणाग्रे प्रोवाच ॥५॥ तस्यैकदेशिकं मनुः स्वायंभुवो धर्माधिकारिकं पृथक्चकार ॥६॥ बृहस्पतिरर्थाधिकारिकम् ॥ ७ ॥ Bhâsa also refers to a Bárhaspatya Arthashástra in his Pratimâ Nâtaka :— रावणः —“...काश्यपगोत्रोऽस्मि साङ्गोपाङ्गं वेदमधीये,मानवीयं धर्मशास्त्रं, माहेश्वरं योगशास्त्रं,बार्हस्पत्यमर्थशास्त्रं, मेधातिथेर्न्याय- शास्त्रं, प्राचेतसं श्राद्धकल्पं च ।” प्रतिमा नाटक p, 79. The Mahâbhârata has the following to say on this point :— नीतिं बृहस्पतिप्रोक्तं भ्रातृन्मेऽग्राहयत्पुरा । वन० ३२।६१॥ So we know that the Bârhspatya Shâstra claims a great antiquity in the history of Aryan literature. III. THE ORIGINAL WORK OF BRIHASPATI. The question now arises, as to whether the origi- nal work of Brihaspati was composed in verse or sûtras