दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

१२८ दशकुमारचरितम् । [ उत्तरपीठिकायां

( २७ ) ततः प्रवृत्तासु प्रीतिसंथासु प्रियवयस्यगणानुयुक्तः स्वस्य च सोमदत्तपुष्पोद्भवयोश्चरितमनुवर्ण्य सुहृदामपि वृत्तान्तं क्रमेण श्रोतुं कृतप्रस्तावस्तांश्च तदुक्तावन्वयुङ्क्त । तेषु प्रथमं प्राह स्म किलापहारवर्मा— इति श्रीदण्डिनः कृतौ दशकुमारचरिते राजवाहनचरितं नाम प्रथम उच्छ्वासः ।

( २७ ) प्रवृत्तासु आरब्धासु । प्रियवयस्येति—प्रियवयस्यगणेन अनुयुक्तः पृष्टः । स्वस्य निजस्य राजवाहनस्येत्यर्थः । चरितम् आचरणम् । कृतः प्रस्ताव उपक्रमो येनासौ । तान् सुहृदः । तदुक्तौ वृत्तान्तवर्णने । अन्वयुङ्क्त नियुक्तवान् । तेषु सुहृत्सु मध्ये । प्रथमं प्राक् । इति श्रीताराचरणभट्टाचार्यकृतायां बालविबोधिनीसमाख्यायां दशकुमार- चरितव्याख्यायां राजवाहनचरितं नाम प्रथमोच्छ्वासः ।

महाराजोंने भी प्रेमविभोर होकर राजवाहनको हृदयसे लगाकर आलिंगित किया जिससे राजवाहनने अत्यन्त आनन्दका अनुभव प्राप्त किया । ( २७ ) उपर्युक्त रीतिसे सब मित्रोंका परस्पर सम्मिलन हो जानेपर सब लोग आनन्द- विभोर होकर बैठ गये । सबमें परस्पर प्रेमवार्ता होनी प्रारम्भ हो गयी । सर्वप्रथम राज- वाहनने अपना तथा सोमदत्त और पुष्पोद्भवका वृत्तान्त उन लोगोंको श्रवण कराया ततः उन लोगोंसे भी अपने-अपने ऊपर बीते हुए सुख-दुःखोंको सुनानेके लिए कहा । तब सर्वप्रथम अपहारवर्माने अपनी गाथा उन्हें सुनाना प्रारम्भ किया । इस प्रकारसे दशकुमारचरितके 'चरित' भागके प्रथम उच्छ्वासकी 'बालक्रीडा' हिन्दी टीका समाप्त हुई ।

Nepal Sanskrit University, Balmeeki Campus, Kathmandu