भारतकोश
गोपथ ब्राह्मण (अथर्ववेद - क्षेमकरणदास त्रिवेदी हिन्दी भाष्य)

गोपथ ब्राह्मण (अथर्ववेद - क्षेमकरणदास त्रिवेदी हिन्दी भाष्य)

Gopatha Brahmana with Hindi Bhashya by Pt. Kshemkarandas Trivedi

महर्षि गोपथ / पं. क्षेमकरणदास त्रिवेदी द्वारा

स्रोत: चौखम्बा संस्कृत प्रतिष्ठान · चौखम्बा संस्कृत प्रतिष्ठान · 1950 (उद्गम)

DevanagariSanskritpublished600 पृष्ठ

पृष्ठ 246, कुल 600 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 246

२०८ गोपथब्राह्मणे पूर्वभागे प्र० ४ । क० २३ ॥ सर्वैः १ स्तोमैः सर्वैःपृष्ठ्यैः स्वर्गं लोकमभ्यस्पृशन्त, यदभ्यस्पृशन्त तस्मात् स्पृश्यस्तं वा एतं स्पृशं सन्तं पृष्ठ्य इत्याचक्षते, परोक्षेण परोक्षप्रिया इव हि देवा भवन्ति प्रत्यक्षद्विषः । अभिप्लवात् पृष्ठ्यो निर्मितः, पृष्ठ्यादभिजित्, अभिजितः स्वर- सामानः, स्वरसामभ्यो विषुवान्, विषुवतः स्वसामानः, स्वरसामभ्यो विश्वजिद्विश्व- जितः पृष्ठ्याभिप्लवौ, पृष्ठ्याभिप्लवाभ्यां गवामुयी, गवामुय्यां दशरात्रस्तानि ह वा एतानि यज्ञारण्यानि यज्ञकृत्तन्त्राणि तेषां शतं शतं रथानां न्यन्तरं तद्यथाऽरण्या- न्यारूढा अशनापिपासे ते पाप्मानं दृंहती परिप्लवेते एवं हैवते प्रप्लवन्ते ये विद्वांस उपयन्त्यथ ये विद्वांसमुपयन्ति तद्यथा प्रवाहात् प्रवाहं स्थलात् स्थलं समात्समं सुखात् सुखमभयादभयमुपसङ्क्रामन्तीत्येवं हैवते संवत्सरस्योदृचं समश्नवामहा इति ब्राह्मणम् ॥ २३ ॥ कण्डिका २३ ॥ अभिप्लव और पृष्ठ्य की व्युत्पत्ति और दूसरे यज्ञ ॥ ( आदित्याः च ह वै आङ्गिरसः च स्वर्गे लोके अस्पर्धन्त, वयं पूर्वे स्वः एष्यामः वयं पूर्वे इति ) आदित्य [ अखण्ड व्रतधारी सूक्ष्मदर्शी ऋषि ] और आङ्गिरस [ अङ्गों के रस जानने वाले स्थूलदर्शी ऋषि लोग ] स्वर्ग लोक के विषय में झगड़ने लगे, हम पहिले स्वर्ग को जायेंगे, हम पहिले । ( ते आदित्याः लघुभिः सामभिः चतुर्भिः स्तोमैः द्वाभ्यां पृष्ठचाभ्यां स्वर्गं लोकम् अभ्यप्लवन्त ) आदित्य ऋषि सूक्ष्म सामों के द्वारा चार स्तोमों के द्वारा और दो पृष्ठ्यों के द्वारा स्वर्ग लोक को कूद कर पहुंचे । ( यत् अभ्यप्लवन्त तस्मात् अभिप्लवः अन्नं च एव ) जो वे कूद कर पहुँचे, इसी से अभिप्लव [ कूदकर पहुँचने वाला यज्ञ हुआ ] और वही अन्न है । ( आङ्गिरसः गुरुभिः सामभिः सर्वैः स्तोमैः सर्वैः पृष्ठ्यैः स्वर्गं लोकम् अभ्यस्पृशन्त ) आङ्गिरस ऋषि स्थूल सामों से, सब स्तोमों से सब पृष्ठ्यों से स्वर्ग लोक को छूकर पहुँचे । ( यत् अभ्यस्पृशन्त तस्मात् २स्पृश्यः तं वै एतं स्पृशम् सन्तं पृष्ठ्यः इति आचक्षते ) जो वे छूकर पहुँचे, इसी से स्पृश्य [ छूने योग्य ] हुआ, उस ही स्पृश्य [ छूने योग्य ] होते हुए को यह पृष्ठ्य यज्ञ है-ऐसा कहते हैं । (परोक्षेण) परोक्ष [आंख ओट प्रलय में वर्त्तमान ब्रह्म] के द्वारा ( परोक्षप्रियाः इव हि ) परोक्षप्रिय [ आंख ओट भविष्य के प्रेमी ] लोगों के समान ही ( देवाः ) देवता [ विद्वान् लोग ] ( प्रत्यक्षद्विषः ) प्रत्यक्ष [ वर्त्तमान अवस्था ] के द्वेषी [ विरोधी ] ( भवन्ति ) होते हैं [ देखो-गो० पू० १।१ ] । ( अभिप्लवात् पृष्ठ्यः निर्मितः ) अभिप्लव से पृष्ठ्य बनाया गया है, ( पृष्ठ्यात् अभिजित् ) पृष्ठ्य २३-( आदित्याः ) अदिति-ण्यः । अखण्डव्रतधारिणो विद्वांसः । अथवा आङ् + दीपी दीप्तौ-यक् । पृषोदरादिरूपम् । आदीप्यमानाः । सूक्ष्म- दर्शिनः ( आङ्गिरसः ) तं वा एतमङ्गरसं सन्तमङ्गिरा इत्याचक्षते-गो० पू० १. पू. सं. 'सर्वे' इति पाठः ॥ सम्पा० ॥ २. सर्वत्र अर्थानुसारी सकारादिः पाठोऽस्माभिः वर्द्धितः ॥ सम्पा० ॥

गोपथ ब्राह्मण (अथर्ववेद - क्षेमकरणदास त्रिवेदी हिन्दी भाष्य) · पृष्ठ 246, कुल 600 में से · BharatKosha