भारतकोश
गोपथ ब्राह्मण (अथर्ववेद - क्षेमकरणदास त्रिवेदी हिन्दी भाष्य)

गोपथ ब्राह्मण (अथर्ववेद - क्षेमकरणदास त्रिवेदी हिन्दी भाष्य)

Gopatha Brahmana with Hindi Bhashya by Pt. Kshemkarandas Trivedi

महर्षि गोपथ / पं. क्षेमकरणदास त्रिवेदी द्वारा

स्रोत: चौखम्बा संस्कृत प्रतिष्ठान · चौखम्बा संस्कृत प्रतिष्ठान · 1950 (उद्गम)

DevanagariSanskritpublished600 पृष्ठ

पृष्ठ 269, कुल 600 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 269

गोपथब्राह्मणे पूर्वभागे प्र० ५ । क० १० ॥ २३१ स्याञ्जस्यमपश्यंस्ते ह्येव स्तोमा भवन्ति तानि पृष्ठानि तानि शस्त्राणि । ५ । ते देवा इह सामिवासुरूप तं यज्ञऋतुं जानीमो यः सहस्रसंवत्सरस्य प्रतिमा को हि तस्मै मनुष्यो यः सहस्रसंवत्सरेण यजेतेति तत एतं विश्वजितं पृष्ठ्यं षडह- स्याञ्जस्यमपश्यंस्ते ह्येव स्तोमा भवन्ति तानि पृष्ठानि तानि शस्त्राणि । ६ । ते देवा इह सामिवासुरूप तं यज्ञक्रतुं जानीमो यः सहस्रसंवत्सरस्य प्रतिमा को हि तस्मै मनुष्यो यः सहस्रसंवत्सरेण यजेतेति स वा एष विश्वजिद् यः सहस्र- संवत्सरस्य प्रतिमैष ह प्रजानां प्रजापतिर्यद्विश्वजिदिति ब्राह्मणम् । ७ ।। १० ।। कण्डिका १० ।। सहस्र संवत्सर यज्ञ और उस के स्थानापन्न विश्वजित् यज्ञ के विषय में कथा ॥ (देवाः ह वै सहस्रसंवत्सराय दिदीक्षिरे) देवताओं [विद्वानों] ने सहस्रसंवत्सर [सहस्र वर्ष के यज्ञ] के लिये दीक्षा ली । (तेषां संवत्सराणां पंचशतानि पर्युपेतानि आसन्) उन के पांच सौ वर्ष व्यतीत हो गये थे । (अथ इदं मवं शुश्रुवुः ये स्तोमाः यानि पृष्ठानि यानि शस्त्राणि) उन्होंने यह सब सुने जो स्तोम, जो पृष्ठ [वैदिक स्तोत्र] और जो शस्त्र [वैदिक स्तोत्र] हैं । (ते देवाः इह सामिवासुः, तं यज्ञक्रतुम् उपजानीमः । यः सहस्रसंवत्सरस्य प्रतिमा कः हि तस्मै मनुष्यः यः सहस्रसंवत्सरेण यजेत इति) वे विद्वान् लोग इस पर व्याकुलता में रहने वाले [हुये] उस यज्ञ कर्म को हम जान लेवें जो सहस्रसंवत्सर का प्रतिमा [स्थानापन्न] है, कौन सा वह मनुष्य है जो सहस्रसंवत्सर से यज्ञ करे । (तत् अयातयाममध्ये यज्ञम् अपश्यन्) सो उन्होंने उचित समय के न खोने में यज्ञ को देखा । (तेन अयातयाम्यम् आपेदे व्युष्टिः आसीत् तां पंचमु अपश्यत् ऋचि यजुषि साम्नि शान्ते अथ घोरे ताः वै एताः पंच व्याहृतयः भवन्ति ओं श्रावय, अस्तु श्रौषट्, यज, ये यजामहे, वौषट् इति १) उस से उचित समय के न खोने को उस [यजमान] ने पाया, प्रकाश हुआ, उस [प्रकाश] को पांच में देखा-ऋचा [स्तुति योग्य विद्या] में, यजुः [संगतिकरण विद्या] में साम [मोक्ष विद्या] में, शान्त [शान्तिमय विद्या] में और घोर [पाप नाश करने के लिये भयानक विद्या] में, वे ही यह पांच व्याहृतियां हैं-ओं श्रावय [ओम्, तू सुना], अस्तु श्रौषट् [श्रवण होवे], यज [यज्ञ कर], ये यजामहे [जो हम लोग यज्ञ करते हैं], वौषट् [आहुति पहुंचे-देखो आगे कण्डिका २१] । १ । (ते देवाः इह सामिवासुः, तं यज्ञक्रतुम् उपजानीमः यः सहस्र- संवत्सरस्य प्रतिमा, कः हि तस्मै मनुष्यः यः सहस्रसंवत्सरेण यजेत इति) वे विद्वान् लोग इस पर व्याकुलता में रहने वाले [हुये]-उस यज्ञ कर्म को हम जान लेवें जो सहस्र संवत्सर का स्थानापन्न है, कौन सा वह मनुष्य है, जो सहस्र संवत्सर से १०-(देवाः) विद्वांसः (दिदीक्षिरे) दीक्षां चक्रिरे। दीक्षां प्राप्तवन्तः (पर्युपेतानि) सर्वतो व्यतीतानि (इह) अस्मिन् विषये (सामिवासुः) वसि- वपियजिराजि० (उ० ४ । १२५) षम वैकल्ये अवैकल्ये च-इन् । कुवापा० (उ० १ । १) वस निवासे-उण्, बहुवचनस्यैकवचनम् । सामिवासवः ।

गोपथ ब्राह्मण (अथर्ववेद - क्षेमकरणदास त्रिवेदी हिन्दी भाष्य) · पृष्ठ 269, कुल 600 में से · BharatKosha