किरातार्जुनीयम् (घण्टापथ व सुधा टीका सहित)
Kiratarjuniyam of Bharavi Hindi
महाकवि भारवि द्वारा
स्रोत: Kiratarjuniyam with Ghantapath & Sudha Hindi Commentary by Sheshraj Sharma (उद्गम)
पृष्ठ 445, कुल 707 में से
संदर्भ में पढ़ेंदशमः सर्गः
१८७
हिन्दी— तब (प्रातःकालमें) संभोगसे उत्पन्न शोभा पाकर स्तन आदि अवयवोंसे प्रसाधनकी शोभाको प्रकाशित और अलंकृत करती हुई मनोहर विलास-वाली स्त्रियाँ निवासस्थान छोड़कर अर्जुनको लुभानेके लिए चलीं ॥ १ ॥
द्रुतपदमभियातुमिच्छतीनां गगनपरिक्रमलाघवेन तासाम्।
अवनिषु चरणः पृथुस्तनीनामलघुनितम्बतया चिरं निषेदै ॥ २ ॥
मल्लि०— द्रुतेति ॥ गगनपरिक्रमलाघवेन गगनगमनवेगेन द्रुतपदं यथा तथा, अभियातुं गन्तुमिच्छतीनाम्। किंच, पृथुस्तनीनां तासामप्सरसाम्। किंच, अलघुनितम्बतया न लघवो नितम्बा यासां तासां भावस्तत्ता तया स्थूलनितम्बतया चरणोऽवनिषु चिरं निषेदै स्थितम्। अभ्याशपाटवेन मनसा त्वरमाणानामपि तासां स्तनजघनभाराच्चरणा नोत्तस्थुरित्यर्थः ॥ २ ॥
हिन्दी— आकाशमें गमनके वेगसे शीघ्रतापूर्वक अभियान करनेकी इच्छा करती हुई स्थूल स्तनोंवाली उन अप्सराओंके नितम्बके भारी होनेसे पैर जमीनपर बहुत समय रह गये ॥ २ ॥
निहितसरसयावकैर्बभासे चरणतलैः कृतपद्धतिर्वधूनाम् ।
अविरलवितेव शक्रगोपैररुणितनीलतृणोलपा धरित्री ॥ ३ ॥
मल्लि०— निहितेति ॥ निहिता आरोपिताः सरसयावकाः सान्द्रलाक्षारागा येषु तैर्वधूना चरणतलैरङ्घ्रिन्यासैः कृतपद्धतिः कृतमार्गरंखा । अत एव अरुणता अरुणीकृता नीलास्तृणोलपास्तृणानि दूर्वादीन्युल्पा बल्वजाख्यास्तृणविशेषाश्च यस्याः सा । 'उल्पा बल्वजाः प्रोक्ताः' इति हलायुधः । 'उलपा उशीरत्तृणानि' इति क्षीरस्वामी । ब्राह्मणपरिव्राजकवदुलपानां पृथङ्निर्देशः । धरित्री शक्रगोपैरिन्द्रगोपाख्यैः कीटकैः । 'इन्द्रगोपस्त्वग्निरजः' इति हैमः । अविरलं यथा तथा वितता व्याप्तेवेत्युत्प्रेक्षा । बभासे ॥ ३ ॥
हिन्दी— गीले लाक्षारागवाले रखे गये अप्सराओंके चरणन्यासोंसे मार्गरंखा बनाई गई अतएव लाल किये गये नीले रंगके दूर्वा आदि तृण और बल्वजवाली धरती इन्द्रगोपों (बीरबहूटियों) से निरन्तर व्याप्त-सी होकर शोभित हुई ॥ ३ ॥
ध्वनिरगविवरेषु नूपुराणां पृथुरशनागुणशिञ्जितानुयातः।
प्रतिरवविततो वनानि चक्रे मुखरसमुत्सुकहंससारसानि ॥ ४ ॥
मल्लि०— ध्वनिरिति ॥ अगविवरेषु नगरन्ध्रेषु । गुहास्वित्यर्थः । प्रतिरवैः