भारतकोश
पंचतन्त्रम् (सटीक - सम्पूर्ण पाँचों तन्त्र)

पंचतन्त्रम् (सटीक - सम्पूर्ण पाँचों तन्त्र)

पण्डित विष्णु शर्मा द्वारा

स्रोत: पंचतन्त्रम् (सटीक - सम्पूर्ण पाँचों तन्त्र) · श्रीवेङ्कटेश्वर स्टीम प्रेस, बम्बई · 1910 (उद्गम)

DevanagariHindipublished536 पृष्ठ

पृष्ठ 176, कुल 536 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 176

भाषाटीकासमेतम् । ( १६१ ) येन स्याल्लघुता वाथ पीडा चित्ते प्रभोः क्वचित् । प्राणत्यागेऽपि तत्कर्म न कुर्यात्कुलसेवकः ॥ ३८४॥” जिससे लघुता वा प्रभुके चित्तमें कुछभी पीडाहो कुलसेवक् प्राणके त्यागमें भी वह कर्म न करे ॥ ३८४ ॥” तच्छ्रुत्वा भगवान् आह-“भो वैनतेय ! सत्यमभिहितं भवता । उक्तञ्च- यह सुनकर भगवान् बोले,-“हे गरुडजी ! आपने सत्य कहा, कहाहै कि- भृत्यापराधजो दण्डः स्वामिनो जायते यतः । तेन लज्जापि तस्योत्था न भृत्यस्य तथा पुनः ॥ ३८५ ॥ भृत्यके अपराधसे उत्पन्न हुआ दण्ड स्वामीको होता है उससे उस स्वामी- को जो लज्जा होती है ऐसी भृत्यको नहीं ॥ ३८५ ॥ तदागच्छ येन अण्डानि समुद्रादादाय टिट्टिभं सम्भाव- यावः अमरावतीञ्च गच्छावः”। तथानुष्ठिते समुद्रो भगवता निर्भर्त्स्य आग्नेयं शरं सन्धाय अभिहितः,-“भो दुरात्मन् ! दीयन्तां टिट्टिभाण्डानि नो चेत् स्थलतां त्वां नयामि”। ततः समुद्रेण सभयेन टिट्टिभाण्डानि तानि प्रदत्तानि, टिट्टि- भेनापि भार्यायै समर्पितानि । अतोऽहं ब्रवीमि, “शत्रोर्ब- लमविज्ञाय” इति । सो आओ समुद्रसे अण्डे लेकर टिट्टिभका सत्कार करें और अमरावतीको जायं। ऐसा करनेपर सागरको भगवान्‌ने घुडक अग्निव्वाण चढाकर कहा- “दुरात्मन् टिट्टिभके अण्डे दे नहीं तो तुझको शुष्क कर दूंगा”। तब सागरने डरकर टिट्टिभके अण्डे दे देदिये । टिट्टिभने अपनी स्त्रीको समर्पण किये इससे मैं कहता हू “शत्रुका बल बिना जाने इत्यादि” ॥ तस्मात् पुरुषेण उद्यमो न त्याज्यः”। तदाकर्ण्य सञ्जीव- कस्तमेव भूयोऽपि पप्रच्छ,-“भो मित्र ! कथं ज्ञेयो मयाऽसौ दुष्टबुद्धिरिति । इयन्तं कालं यावदुत्तरोत्तरस्नेहेन प्रसादेन च अहं दृष्टो न कदाचित् तद्विकृतिर्दृष्टा, तत् कथ्यतां येना- ११