भारतकोश
पंचतन्त्रम् (सटीक - सम्पूर्ण पाँचों तन्त्र)

पंचतन्त्रम् (सटीक - सम्पूर्ण पाँचों तन्त्र)

पण्डित विष्णु शर्मा द्वारा

स्रोत: पंचतन्त्रम् (सटीक - सम्पूर्ण पाँचों तन्त्र) · श्रीवेङ्कटेश्वर स्टीम प्रेस, बम्बई · 1910 (उद्गम)

DevanagariHindipublished536 पृष्ठ

पृष्ठ 290, कुल 536 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 290

भाषाटीकासमेतम् । ( २७५) तच्छ्रुत्वा चित्राङ्ग आह,-"भो मन्थरक ! ज्ञातं त्वया सम्यक् मे त्रासकारणम् । अहं लुब्धकशरप्रहारादुद्धा- रितः कृच्छ्रेण अत्र समायातः । मम यूथं तैः लुब्धकैः व्यापादितं भविष्यति । तत् शरणागतस्य मे दर्शय किञ्चित् अगम्यं स्थानं लुब्धकानाम्” । तदाकर्ण्य मन्थरक आह,- “भोः चित्राङ्ग श्रूयतां नीतिशास्त्रम्- यह सुन चित्रांग बोला,-"भो मन्थरक ! तैने मेरे त्रासका कारण भलीप्रकार जानलिया । मैं व्याधके शरप्रहारसे बचकर कठिनतासे यहा आयाहू मेरा यूथ उन लुब्धकोने मारडाला होगा । सो शरणमें आये हुए मुझे कोई स्थान बताओ जहा लुब्धक न पहुंचसकें" । यह सुनकर मन्थरक बोला,-"भो चित्रांग ! नीतिशास्त्र सुनो- द्वावुपायाविह प्रोक्तौ विमुक्तौ शत्रुदर्शने । हस्तयोश्चालनादेको द्वितीयः पादवेगजः ॥ १७७ ॥ शत्रुके दीखनेमें छूटनेकेलिये दोही उपाय है एक हाथ चलाना दूसरा चरणोंमें वेग होना ॥ १७७ ॥ तद्गम्यतां शीघ्रं सघनं वनं, यावत् अद्यापि न आग- च्छन्ति ते दुरात्मानो लुब्धकाः” । अत्रान्तरे लघुपतनकः सत्वरमभ्युपेत्य उवाच,-“भो मन्थरक ! गतास्ते लुब्धकाः स्वगृहोन्मुखाः प्रचुरमांसपिण्डधारिणः । तत् चित्राङ्ग ! त्वं विश्रब्धो वनात् वहिर्भव” ततस्ते चत्वारोऽपि मित्रभा- वमाश्रितास्तस्मिन्सरसि मध्याह्नसमये वृक्षच्छायाया अध- स्तात् सुभाषितगोष्ठीसुखमनुभवन्तः सुखेन कालं नयन्ति । अथवा युक्तमेतदुच्यते- सो शीघ्र सघन वनको चले जाओ जबतक अब वे लोभी दुरात्मा न आपहुंचे” । इसी अवसरमें लघुपतनक शीघ्रतासे आकर बोला-"भो मन्थरक ! गये वे व्याधे अपने घरकी ओर बहुतसे मांस पिण्डको लिये हुए । सो चित्राङ्ग ! निर्भय होकर तू वनसे बाहरहो" तब वे चारोंही मित्रभावको प्राप्त हुए उस सरोवरमे दुपहरके समय वृक्षकी छायाके नीचे सुभाषित गोष्ठीका सुख अनुभव करते हुए सुखसे समय बिताने लगे । अथवा यह युक्त कहा है-