पारस्कर गृह्यसूत्र (मार्गदर्शिनी टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

( १२७ )

( श्रवणाकर्म )

अथातः श्रवणाकर्म । १

अथातः—व्रीहिवापादिकालान्तरं प्राप्तं श्रवणकर्माख्यं कर्म उच्यते।

श्रावण्यां पौर्णमास्यां । २

तत्र श्रवणाकर्म श्रावण्यां पौर्णमास्यां—श्रावणमासस्य पूर्णिमायां भवति।

स्थालीपाकं श्रपयित्वाऽक्षतधानाश्चैककपालं पुरोडाशम् । ३

स्थालीपाकं—चरुम्, अक्षतानां—सतुषाणां यवानां धानाः ताश्च, एककपालं—एकस्मिन् कपाले श्रप्यत इति एककपालं, पुरोडाशं श्रपयित्वा—पक्त्वा।

धानानां भूयसीः पिष्ट्वाऽऽज्यभागाविष्ट्वाऽऽज्याहुतीर्जुहोति "अपश्वेतपदा जहि पूर्वेण चापरेण च । सप्त च वारुणैरिमाः प्रजाः सर्वाश्च राजबान्धवैः स्वाहा । न वै श्वेतस्याध्याचारेऽहिर्ददर्श कंचन । श्वेताय वैदर्ध्याय नमः स्वाहेति । ४

धानानां—भर्जितानां यवानां, भूयसीः—बह्वीः, पिष्ट्वा—सक्तुत्वं सम्पाद्य आज्यभागौ—आग्नेयसौम्ययागौ कृत्वा ततः "अपश्वेतपदा, न वै श्वेतस्येति मन्त्रद्वयेन आहुतिद्वयं जुहोति।

मन्त्रार्थः (द्वयोः प्रजापतिः अनुष्टुप् गायत्र्यौ सर्प, आज्यहोमे)—

हे श्वेतपद ! राजबान्धवैः—वासुकिवंशीयैर्नागैः त्वम् इमाः—सर्वाः मदीयाः सप्त—सपिण्डादिप्रकारेण सप्तपुरुषवर्त्तिनः प्रजाः, पूर्वेण—पूर्वभागेन, अपरेण—पश्चाद्भागेन च अपजहि—परित्यज अर्थात् मम वंशे सर्पभीतिर्नास्तु।

श्वेतस्य—नागस्य, अध्याचारे—आधिपत्ये, अहिः—सर्पः कंचन—लोकं प्राणिजातीयं न ददर्श—न पश्यति। वै—निश्चये। तस्मात् वैदर्ध्याय—विदर्भापत्याय, श्वेताय—शुद्धाय नागाय नमः।