पारस्कर गृह्यसूत्र (मार्गदर्शिनी टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

( १२८ )

स्थालीपाकस्य जुहोति-विष्णवे श्रवणाय श्रावण्यै पौर्णमास्यै वर्षाभ्यश्चेति । ५

ततः स्थालीपाकस्य—चरोः, चतस्रः आहुतीः जुहोति—विष्णवे स्वाहा, श्रवणाय स्वाहा, श्रावण्यै पौर्णमास्यै स्वाहा, वर्षाभ्यः स्वाहा, चेति मन्त्रैः ।

धानावन्तमिति धानानाम् । ६

धानावन्तं करम्भिणमिति ऋचा धानानामेकामाहुतिं जुहोति । सम्पूर्णो मन्त्रः—धानावन्तं करम्भिणमपूपवन्तमुक्थिनम् । इन्द्र प्रातर्जुषस्व नः ।। शु. य. २०-२६

घृताक्तान् सक्तून् सर्पेभ्यो जुहोति— आग्नेयपाण्डुपार्थिवाना७ सर्पाणामधिपतये स्वाहा, श्वेतवायवान्तरिक्षाणा७ सर्पाणामधिपतये स्वाहा, अभिभूः सौर्यदिव्याना७ सर्पाणामधिपतये स्वाहा । ७

घृताक्तान्—घृतेन अक्तान्—अभिघारितान् सक्तून् सर्पेभ्यः आग्नेयपाण्डुपार्थिवानामित्यादिभिस्त्रिभिर्मन्त्रैः आहुतित्रयं जुहोति ।

मन्त्रार्थः (त्रयाणां परमेष्ठी यजुः, सर्पाधिपतयः सक्तुहोमे)— आग्नेयाः—अग्निदैवत्याः, पाण्डुपार्थिवाः,—पाण्डुजातीयाः पृथिवीविहारिणश्च, एवम्भूता ये सर्पास्तेषाम्, अधिपतये—वासुकये, स्वाहा—सुहुतमस्तु । श्वेतवायवान्तरिक्षाणां—श्वेता—श्वेतजातीयाः, वायवाः—वायुदैवत्याः, आन्तरिक्षाः—अन्तरिक्षविहारिणः ये सर्पास्तेषाम्, अधिपतये स्वाहा । अभिभूःसौर्यदिव्यानाम्—अभिभवन्ति सर्वानिति अभिभुवः, सौर्याः—सूर्यदैवत्याः दिव्याः—दिविविहाराः ये सर्पास्तेषामधिपतये स्वाहा । अभिभूरित्यत्रविसर्गश्छान्दसः ।

सर्वहुतमकेकपालं ध्रुवाय भौमाय स्वाहेति । ८

सक्तुहोमानन्तरम् एककपालम्—एकस्मिन् कपाले पक्वं पुरोडाशं सर्वहुतं—सम्पूर्णं हुतं यथास्यात्तथा "ध्रुवाय भौमाय स्वाहेति मन्त्रेण