पारस्कर गृह्यसूत्र (मार्गदर्शिनी टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

( १२६ )

जुहोति । ततः स्थालीपाक धानासक्तुभ्यः स्विष्टकृद्धोमः । ततो भूरादिहोमश्च ।

प्राशनान्ते सक्तूनामेकदेशं शूर्पे न्युप्योपनिष्क्रम्य बहिःशालायाः स्थण्डिलमुपलिप्योल्कायां ध्रियमाणायां मान्तरा गमतेत्युक्त्वा वाग्यतः सर्पानवनेजयति, आग्नेयपाण्डुपार्थिवानाꣳ सर्पाणामधिपतेऽवनेनिक्ष्व । श्वेतत्रायवान्तरिक्षाणाꣳ सर्पाणामधिपतेऽवनेनिक्ष्व । अभिभूः सौर्यदिव्यानाꣳ सर्पाणामधिपतेऽवनेनिक्ष्वेति । ६

प्राशनान्ते—संस्स्रवप्राशनान्ते, सक्तूनां—पूर्वकृतधानासक्तूनाम् एकदेशं—बलित्रयपर्याप्तं भागं शूर्पं—वंशादिनिर्मिते पात्रविशेषे, न्युप्य—कृत्वा, शालायाः सकाशात्, उपनिष्क्रम्य—निर्गत्य, बहिः—प्राङ्गणे, स्थण्डिलं—भूमिम्, उपलिप्य—गोमयेन स्वयमेव उपलिप्य उल्कायां ध्रियमाणायाम्—ज्वलति काष्ठे अन्येन गृह्यमाणे "मान्तरा गमत—आवसथ्यस्य मम च अन्तरा—मध्ये, मा गमत—न गच्छत इत्युक्त्वा, वाग्यतः—मौनौ सर्पान् 'आग्नेय-श्वेत-अभिभू-रित्यादिभिः अवनेनिक्ष्व इत्येतदन्तैः मन्त्रैः प्राक्संस्थान् भूमौ उदकप्रक्षेपेण अवनेजयति—शुचीन् करोति ।

यथावनिक्तं दर्व्योपघातꣳ सक्तून् सर्पेभ्यो बलिꣳ हरति आग्नेयपाण्डुपार्थिवानाꣳ सर्पाणामधिपत एष ते बलिः । श्वेतवायवान्तरिक्षाणाꣳ सर्पाणामधिपत एष ते बलिः । अभिभूः सौर्यदिव्यानाꣳ सर्पाणामधिपत एष ते बलिरिति । १०

यथावनिक्तं—येषु देशेषु अवनेजनं कृतं तान् देशान् अनतिक्रम्य, दर्व्योपघातं—प्रादेशमात्रया द्व्यङ्गुष्ठपर्वविस्तीर्णया पालाशादियज्ञियवृक्षोद्भवया दर्व्या उपघातम्—उपहत्य उपहत्य, गृहीत्वा सक्तून् आग्नेय इत्यादिभित्रिभिर्मन्त्रैः सर्पेभ्यो बलिं हरति—ददाति ।