पारस्कर गृह्यसूत्र (मार्गदर्शिनी टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

( १३० )

अवनेज्य पूर्ववत् कंकतैः प्रलिखति—
आग्नेयपाण्डुपार्थिवानाँ सर्पाणामधिपते प्रलिखस्व।
श्वेतवायवान्तरिक्षाणाँ सर्पाणामधिपते प्रलिखस्व।
अभिभूःसौर्यदिव्यानाँ सर्पाणामधिपते प्रलिखस्वेति।

अवनेज्य—पुनः पूर्ववत् अवनेजनं दत्त्वा, कंकतैः—वैकङ्कतकाष्ठ-निर्मितैः प्रादेशमात्रैः त्रिभिः एकतोदन्तैः समुच्चितैः प्रतिवलि प्रलिखति-कण्डूयति "आग्नेय" इत्यादिभिर्मन्त्रैः।

अञ्जनानुलेपनं स्रजश्चाञ्जस्वानुलिम्पस्व स्रजोऽपिनह्यस्वेति।

ततः प्रतिवलि यथाक्रमम् "आग्नेयपाण्डुपार्थिवाना"मित्यादिभिः त्रिभिः अञ्जस्व इत्यन्तैः मन्त्रैः अञ्जनं—कज्जलम्, अनुलिम्पस्व इत्यन्तैस्त्रिभिर्मन्त्रैः अनुलेपनं—सुरभिचन्दनादि, स्रजो पिनह्यस्व इत्यन्तैः मन्त्रैः स्रजः—पुष्पमालाः दद्यात्।

सक्तुशेषं स्थण्डिले न्युप्योदपात्रेणोपनिनियोपतिष्ठते-नमोऽस्तु सर्पेभ्य इति त्रिभिः। १३

सक्तुशेषं—यत् शूर्पे न्युप्य आनीतं तत्, स्थाण्डले—वलिदानार्थं उपलिप्ते भूभागे न्युप्य—शूर्पेण क्षिप्त्वा, उदपात्रेण—जलपात्रेण उपनिनोय—प्रवाह्य, प्राङ्मुखः तिष्ठन् सर्पान्, उपतिष्ठते—स्तौति नमोऽस्तु सर्पेभ्य इति तिसृभिः ऋग्भिः।

सम्पूर्णा मन्त्राः—
नमोऽस्तु सर्पेभ्यो ये के च पृथिवी मनु।
ये अन्तरिक्षे ये दिवि तेभ्यः सर्पेभ्यो नमः। शु. य. १३-६
या इषवो यातुधानानां ये वा वनस्पतीँ ँ रनु
ये वाऽवटेषु शेरते तेभ्यः सर्पेभ्यो नमः। १३-७
ये वामी रोचने दिवो ये वा सूर्यस्य रश्मिषु।
येषामप्सु सदस्कृतं तेभ्यः सर्पेभ्यो नमः। १३-८ इति