पारस्कर गृह्यसूत्र (मार्गदर्शिनी टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

( १३१ )

स यावत् कामयेत न सर्पा अभ्युपेयुरिति तावत् सन्ततयोदधारया निवेशनं त्रिः परिषिञ्चन् परीयाद् "अपश्वेतपदा जहोति द्वाभ्याम् । १४

सः—गृहपतिः, यावत्—यावन्तं देशं सर्पा नाभ्युपेयुः—न सञ्चरेयुः इति कामयते—इच्छेत्, तावत्—तावन्तं देशं, सन्ततया—अनवच्छिन्नया, उदधारया—जलधारया, निवेशनं—गृहं, परिषिञ्चन्—सेचितं कुर्वन्, त्रिः—त्रीन् वारान्, परीयात्—प्रादक्षिण्येण परिक्रम्य गच्छेत् “अप श्वेतपदा जहि” इति द्वाभ्यां पूर्वोक्ताभ्यां मन्त्राभ्याम् ।

दर्वी शूर्पं च प्रक्षाल्य प्रतप्य प्रयच्छति । १५

दर्वी—यया दर्व्या वलिदानं कृतं तां, शूर्पं च प्रक्षाल्य—क्षालयित्वा, प्रतप्य—सन्निधानात् उल्कायामेव सकृत् तापयित्वा प्रयच्छति—ददाति, उल्काधाराय ।

द्वारदेशे मार्जयन्त आपोहिष्ठेति तिसृभिः । १६

द्वारदेशे—शालाया द्वारे आपोहिष्ठेति तिसृभिः ऋग्भिः मार्जयन्ते—आत्मशिरसि जलप्रक्षेपेण मार्जनं कुर्वन्ति ब्रह्मयजमानोल्काधाराः बहुवचनोपदेशात् ।

अनुगुप्तमेतठ्ठू सक्तुशेषं निधाय ततोऽस्तमितेऽस्तमितेऽग्निं परिचर्य दर्व्योपघातठ्ठू सक्तून् सर्पेभ्यो बलिं हरेदाग्रहायण्याः ।१७

एतं—प्रकृतं सक्तुशेषम्—अवशिष्टसक्तून्, अनुगुप्तं—सुरक्षितं यथा भवति तथा निधाय—स्थापयित्वा, ततः—श्रवणाकर्मकालात् प्रभृति, अस्तमिते, अस्तमिते—प्रत्यहं सूर्यास्तमनानन्तरम्, अग्निम्—आवसथ्याग्नि, परिचर्य—सायं होमेन आराध्य, ततः दर्व्योपघातं—पूर्वोक्तदर्व्या उपहत्य उपहत्य सक्तून् शूर्पे कृत्वा सर्पेभ्यो बलिं हरेत् पूर्वोक्तप्रकारेण आग्रहायणीं मार्गशीर्षपूर्णिमा यावत् । बलिदानं च अवनेजनदानादिकङ्कतविलेखनान्तं कर्म ।