पारस्कर गृह्यसूत्र (मार्गदर्शिनी टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

तृतीयकाण्डः ( नवयज्ञः ) अनाहिताग्नेर्नवप्राशनम् । १

अनाहिताग्निः—अवैतानिकः आवसथिक इति यावत्, तस्य नवप्राशनं—नवप्राशनाख्यं कर्म नवान्नप्राशननिमित्तं भवति । नवप्राशनमिति अन्वर्था संज्ञा । ततः नवप्राशनं कर्म कृत्वा नवान्नं प्राश्यते नान्यथा । अत्र नवपदेन नवानां श्यामाकव्रीहियवानामेव ग्रहणम् । अन्येषां भक्षणे नवप्राशनापेक्षा नास्ति । तदुक्तं गृह्यसंग्रहे—

नवयज्ञाधिकारस्थाः श्यामाका व्रीहयो यवाः ।
नाश्नीयात्तात हुत्वैवमन्येष्वनियमः स्मृतः ॥
ऐक्षवः सर्वशुङ्गाश्च नीवाराश्चणकास्तिलाः ।
अकृताग्रयणोऽश्नीयात् तेषां नोक्ता हविर्गुणाः ॥

अत्र व्रीहियवपाकौचित्येन शरद्वसन्तयोरादरः । किन्तु पौर्णमास्यमावास्यानियमो नास्ति अस्य अनाग्रयणत्वात् ।

नवꣳ स्थालीपाकꣳ श्रपयित्वाऽऽज्यभागाविष्ट्वाऽऽज्याहुतीर्जुहोति ।
१- शतायुधाय शतवीर्याय शतोतये अभिमातिषाहे ।
शतं यो नः शरदोऽजीजानिन्द्रो नेषदति दुरितानि विश्वा स्वाहा ।
२- ये चत्वारः पथयो देवयाना अन्तरा द्यावापृथिवी वियन्ति
तेषां योऽज्यानिमजीमावहात्तस्मै नो देवाः परिधत्तेह
सर्वे स्वाहा । २

नवꣳ—शरदि नूतनं व्रीहिमयं वसन्ते नूतनं यवमयं, स्थालीपाकं—चरुं, श्रपयित्वा—पक्त्वा, आज्यभागौ—आघारपूर्वकौ आग्नेयसोमयागौ इष्ट्वा आज्याहुतीर्जुहोति, ‘शतायुधायेति’ ये चत्वार इति मन्त्राभ्याम् । प्रतिमन्त्रम् एका आहुतिः ।

मन्त्रार्थः— (१) शतायुधाय—शतम् आयुधानि यस्य तस्मै,