सार्थ तुकाराम गाथा (मराठी अभंग व भावार्थ)

१८ 'सार्थ तुकारामगाथा' त्याप्रमाणे अथवा ज्ञानेश्वरांनी सांगितले आहे त्याप्रमाणे 'सुवर्णाचे मणी केले । ते सोनियाच्या सुतीं ओविले' त्यानुसार परमेश्वरी सूत्रात हे जग ओवले गेले आहे सर्वत्र वासुदेवतत्त्व भरून राहिले हा एक भागवत धर्माचा प्रमुख सिद्धान्त आहे महाभारताच्या शांतिपर्वात 'सर्वभूताधिवासश्च वासुदेवस्ततो ह्यहम्' सर्व भूताच्या ठिकाणी मी वास करतो म्हणून मी वासुदेव ' असे स्पष्ट केले आहे गीतेतही 'वासुदेव सर्वमिति' असे वर्णन करून अगदी लहान अणूपासून अमर्याद आकाशापर्यंत परमेश्वर भरून राहिला असल्याचे वर्णन 'अणोरणीयान्महतो महीयान् 'सारख्या सूत्रात स्पष्ट केले आहे इतरत्रही तुकारामबुवानी 'अणुरेणुया थोडका । तुका आकाशाएवढा' अशा शब्दात स्वानुभव मागितला आहे 'सर्वं विष्णुमयं जगत्' म्हणजे सर्व जग विष्णुमय होऊन गेले असा भावार्थं 'जिये दृष्टी जाई तिथे भगवंताची पावलेच दिसावीत ही निष्ठा आहे 'ज्या ज्या स्थळीं हें मन जाय माझें । त्या त्या स्थळीं हें निज रूप तूझें' अशी जाणीव सर्वत्र आहे 'हें समस्तही श्रीवासुदेवो । ऐसा प्रतीतिरनाचा घ्रोतला भावो' असा स्वानुभव असून 'जें जें भेटे भूत । तें तें मानिजे भगवंत' ह भक्तियोगातील सूत्र येथे स्पष्ट झाले आहे ३८ वंदूं चरणरज सेवू उष्टावळी । पूर्वकर्मा होळी करुनी सांडू ॥ १ ॥ अमुप हे गांठीं बांधू भाडवल । अनाथा विठ्ठल आम्हा जोगा ॥ २ ॥ अवघे होती लाभ एका या चिंतने । नामसंकीर्तनें गोविंदाच्या ॥ ३ ॥ जन्ममरणाच्या खुटतील खेपा । होईल हा सोपा सिद्ध पंथ ॥ ४ ॥ गेले पुढें त्याचा शोधीत मारग । चला जाऊ माग घेत आम्ही ॥ ५ ॥ तुका म्हणे घालूं जीवपणा चिरा । जाऊ त्या माहेरा निजाचिया ॥ ६ ॥ शब्दार्थ व टीका - चरणरज- चरणावरील धूलिकण, सेवू-सेवन करू, स्वीकारू, उष्टावळी-उष्ट्या पत्रा- वळी, अमुप-पुष्कळ, खुटतील-संपतील, चिरा घालणे-जन्ममरणाच्या फेऱ्या बंद करणे, एखाद्या गुहेच्या तोंडावर चिरा देऊन दारे बंद करतात त्याप्रमाणे माहेरा-जेथून आपण जन्मास आलो तेथे जाऊन मिळण्याची धडपड प्रत्ये- कास असते म्हणून या मूळस्थानास 'माहेर' असे संबोधण्याची प्रथा आहे पूर्वी लग्न रोवर झाल्यानंतर लहानपणी माहेरची ओढ जशी असते जशी ओड प्रत्येकास परमेश्वरास भेटण्याची असत असा भावार्थ अर्थ - त्या विठ्ठलाच्या पायावरील धुळीस वंदन करू त्याच्या उष्ट्या पत्रावळीही सेवन करून पूर्वकर्मांची होळी करून टाकू १ आमच्यासारख्या अनाथाना विठ्ठल हेच एक दैवत योग्य असल्याने हे न सरणारे भरपूर असे भाडवल आम्ही पदरात साठवून ठेवू २ या गोविंदाच्या चिंतनाने, त्याच्या नामसंकीर्तनाने सर्व लाभ आम्हास होतात ३ याच्या नामाने जन्ममरणाच्या खेपा संपतील व याच्या प्राप्तीचा हा एक सोपा मार्ग हस्तगत होईल ४ या मार्गावरून जे आमच्या अगोदरच पुढे गेले त्याचा मार्ग शोधीत शोधीत आम्ही त्याच्या मार्गावरच राहू ५ आम्ही आमच्या जीवपणावर चिरा (दगड) घालून, म्हणजे जीवपणाचा भाव संपवून निजात्मरूपाच्या माहेराला