सार्थ तुकाराम गाथा (मराठी अभंग व भावार्थ)

४८२ सार्थ तुकारामगाथा सौजन्य असून यासाठी त्याचा उपयोग आपणास मोठाच आहे म्हणून काही त्याला आपल्या पदरात बांधून घेता येत नाही २ तुकाराम महाराज म्हणतात, विंचू व सर्प ही नारायणाची रूपे, परंतु त्यांना न शिवता दुरूनच वंदन करावे ३ १०७९ भूत भविष्य कळो यावे वर्तमान । हे तो भाग्यहीन त्याची जोडी ॥ १ ॥ आम्ही विष्णुदासीं देव घ्यावा चित्ते । होणार ते होते प्रारब्धें ॥ २ ॥ जगरुडीसाठी घातले दुकान । जातो नारायण अंतरोनि ॥ ३ ॥ तुका म्हणे हा हो प्रपंच गाढा । थोरली ते पीडा रिद्धिसिद्धी ॥ ४ ॥ शब्दार्थ व टीपा - जोडी-प्राप्ती अर्थ - आपणास भूतकाळातील व भविष्याळातील वर्तमान समजावे म्हणून पुष्कळ लोकांची खटपट असते पण या ज्ञानाची प्राप्ती ही भाग्यहीन माणसास होते म्हणजे ही प्राप्ती काही विशेष भाग्याची नाही १ आम्हीं विष्णुदासांनी मात्र निरंतर या देवाचेच चिंतन मनात करावे व जे प्रारब्धानुसार असेल ते भोगावे २ केवळ जगरुडीसाठीच भूतभविष्य समजणाऱ्या लोकांनी दुकान घालून धंदा सुरू केलेला आहे पण त्यामुळे परमेश्वराचे पाय अंतरून जातात ना ३ तुकाराम महाराज म्हणतात, हा प्रपंच मोठा गहन असून त्यात, रिद्धीसिद्धींची पीडाही फार मोठी असते ४ घोंगडयाचे अभंग- १२ १०८० ठकिले काळा मारिली दडी । दिली कुडी टाकोनिया ॥ १ ॥ पांघुरलो बहु काळें । घोगडें बळें सांडवले ॥ २ ॥ नये ऐसा लाग वरी । परते दुरी लपाले ॥ ३ ॥ तुका म्हणे आड सेवा । लाबिला हेवा धाडली ॥ ४ ॥ शब्दार्थ व टीपा - ठकिले-फसविले, कुडी-देह लाग-लाभ, हेवा-हाव अर्थ - मी काळाला फसवून दडी देऊन लपून राहिलो देहभावाची वृत्तीही टाकून दिली १ पुष्कळ दिवसांपर्यंत मी हे काळे घोंगडे पांघरले होते, ते मुद्दामच टाकून दिले आहे २ आता त्या काळास कसलाही लाभ होणार नाही, अशा दूरच्या ठिकाणी जाऊन मी लपलो आहे ३ तुकाराम महाराज म्हणतात, बाह्य सेवा करण्याची माझी वरवरची हाव होती, तिची आडकाठी मी या प्रकाराने झटपट दूर केली ४ १०८१ घोंगडियाचा पालट केला । मुलामुला आपुल्यात ॥ १ ॥ कान्होबा तो मीच दिसे । लाविले पिसे सवंगडिया ॥ २ ॥ तो बोले मी उगाच बैसे । आनारिसे न दिसे ॥ ३ ॥ तुका म्हणे दिले सोंग । नेदी व्यंग जाऊ देऊ ॥ ४ ॥ शब्दार्थ व टीपा - पिसे-वेड, आनारिसे-वेगळेपणा अर्थ - खेळताना या गोपाळांच्या मुलानी आपल्या घोंगड्यांची अदलाबदल केली. १ प्रत्येकजणाने कान्होबा मीच, असे सोंग घेऊन इतर सोबत्याना बतावणी केली २ तो बोलतो व मी उगाच बसतो असे असले तरी, त्याच्यात व आमच्यात वेगळेपणा नाही ३ तुकाराम महाराज म्हणतात, या श्रीहरीने हे जे सोंग त्याना दिले आहे, ते काहीं व्यर्थ वाया जात नाही ४