श्रीः

सुभाषितरत्नभाण्डागारम्

●

प्रथमं मङ्गलाचरणप्रकरणम्

---

परब्रह्म

अथ स्वस्थाय देवाय नित्याय हतपाप्मने । त्यक्तक्रम-
विभागाय चैतन्यज्योतिषे नमः ॥ १ ॥ दिक्कालाद्यनव-
च्छिन्नानन्तचिन्मात्रमूर्तये । स्वानुभूत्येकमानाय नमः शा-
न्ताय तेजसे ॥ २ ॥ अनन्तनामधेयाय सर्वाकारविधायिने ।
समस्तमन्त्रवाच्याय विश्वैकपतये नमः ॥ ३ ॥ कर्णिकादि-
ष्विव स्वर्णमर्णवादिष्विवोदकम् । भेदिश्वभेदि यत्तस्मै परस्मै
महसे नमः ॥ ४ ॥ नमो वाङ्मनसातीतमहिम्ने परमेष्ठिने ।
त्रिगुणाष्टगुणानन्तगुणनिर्गुणमूर्तये ॥ ५ ॥ यथा तथापि यः
पूज्यो यत्र तत्रापि योऽर्चितः । योऽपि वा सोऽपि वा
योऽसौ देवस्तस्मै नमोऽस्तु मे ॥ ६ ॥ नमः स्वतन्त्रचिच्छक्ति-
मुद्रितस्वविभूतये । अव्यक्तव्यक्तरूपाय कस्मैचिन्मन्त्रमूर्तये
॥ ७ ॥ चराचरजगत्स्फारस्फुरत्तामात्रधर्मिणे । दुर्विज्ञेय-
रहस्याय युक्तैरप्यात्मने नमः ॥ ८ ॥ भवबीजाङ्कुरजलदा
रागाद्याः क्षयमुपागता यस्य । ब्रह्मा वा विष्णुर्वा हरो
जिनो वा नमस्तस्मै ॥ ९ ॥ नित्यं निरावृति निजानुभवैक-
मानमानन्दधाम जगदङ्कुरबीजमेकम् । दिग्देशकालक-
लनादिसमस्तहस्तमर्दासद्दिशतु शर्म महन्महो वः
॥ १० ॥ लोकत्रयस्थितिलयोदयकेलिकारः कायेण यो
हरिहरद्रुहिणत्वमेति । देवः स विश्वजनवाङ्मनसातिवृत्त-
शक्तिः शिव दिशतु शश्वदनश्वरं वः ॥ ११ ॥ सर्वः
किलायमवशः पुरुषाणुकर्मकायादिकारणगणो यदनु-
ग्रहेण । विश्वप्रपञ्चरचनाचतुरत्वमेति स त्रायता त्रि-
भुवनैकमहेश्वरो वः ॥ १२ ॥ मध्याह्नार्कमरीचिकास्विव
पयःपूरो यदज्ञानतः खं वायुर्ज्वलनो जलं क्षितिरिति त्रैलो-
क्यमुन्मीलति । यत्तत्त्व विदुषा निमीलति पुनः स्रग्भोगि-
भोगोपमं सान्द्रानन्दमुपासहे तदमलं स्वात्मावबोधं महः
॥ १३ ॥ यस्माद्विश्वमुदेति यत्र रमते यस्मिन्पुनर्लीयते
भासा यस्य जगद्विभाति सहजानन्दोज्ज्वलं यन्महः ।
शान्तं शाश्वतमक्रियं यमपुनर्भावाय भूतेश्वरं द्वैतध्वान्तम-
पास्य यान्ति कृतिनः प्रस्तौमि तं पूरुषम् ॥ १४ ॥ यः
सृष्टिस्थितिसंहृतीर्वितनुते ब्रह्मादिमूर्तिन्त्रिकैर्यस्याधीनतया
स्थितानि सदसत्कर्माण्यपि प्राणिनाम् । नित्येच्छाकृतिबुद्धि-
मानथ परो जीवात्परात्मा स्वय सोऽयं वो विदधातु पूर्ण-
मचिराच्चेतोगतं यद्भवेत् ॥ १५ ॥ शक्यं यन्न विशेषतो
निगदितुं प्रेम्णैव यच्चिन्तितं मृद्गङ्गीवदनेन्दुमण्डलमिव
स्वान्ते विधत्ते मुदम् । यन्मुग्धानयनान्तचेष्टितमिवीध्यक्षे-
ऽपि नो लक्षितं तत्तेजो विनयादमेन्दहृदयानन्दाय वन्दा-
महे ॥ १६ ॥ विष्णुर्वा त्रिपुरान्तको भवतु वा ब्रह्मा सुरे-
न्द्रोऽथवा भानुर्वा शशलक्षणोऽथ भगवान्बुद्धोऽथ सिद्धो-
ऽथवा । रागद्वेषविषार्तिमोहरहितः सत्त्वानुकम्पोद्यतो यः
सर्वैः सह संस्मृतो गुणगणैस्तस्मै नमः सर्वदा ॥ १७ ॥
विश्वेशो वः स पायात्त्रिगुणैरुसचितवता योऽवलम्ब्यौऽनुवारं
विश्वैन्द्रीचीनसृष्टिस्थितिविलयमजः स्वच्छया निर्मितीते ।
यस्यैर्यत्तामतीत्य प्रभवति महिमा कोऽपि लोकव्यतीतस्त्यक्तो
यश्चश्वुरौरैरपि निपुणतमैर्वीक्षणादिक्रियासु ॥ १८ ॥ ब्रह्मा
दक्ष कुवेरो यमवरुणमरुद्वह्निश्चन्द्रेन्द्ररुद्राः शैला नद्यः

---

टिप्पणी (Footnotes)

१ नाशितकिल्विषाय	१ ब्रह्माभिन्नतया तत्त्वेन अभावेषयीभर्वात
२ विधि	२ खवाय्वादि-रूपतद्विन्नत्वेन भ्रमाविषयीभवति.
३ अविषयीकृता	३ भ्रमेण गृहीतो मालया सर्पकाय इव.
४ प्रमाणम्	४ निर्विनानन्दस्वरूपम्
५ आकाशे दृश्यमानगलजलायमानरश्मिसमूह, मृगतृष्णेति यावत्	५ ब्रह्मात्मकज्ञानस्वरूपम्
	६ तेज
	७ निश्चलम्
	८ पुनरुत्पत्यभावाय.
	९ आनन्दम्
	१० समीपेऽस्सेऽपि
	११ बहु
	१२ सत्त्वरजस्तमःसहायताम्
	१३ वारंवारम्.
	१४ चराचरनिष्ठम्
	१५ सीमाम्.
	१६ सकललोकातीतः