वायु पुराण

[अ० २० श्लो० १-१५] वायुपुराणम् ५१
( ओंकारप्राप्तिलक्षणनिरूपणम् )

अरिष्टसूचिते देहे तस्मिन्काल उपागते । त्यक्त्वा भयविषादं च उद्वच्छेद्वुद्धिमान्नरः ॥ ३४
प्राचीं वा यदि वोदीचीं दिशं निष्क्रम्य वै शुचिः । समेऽतिस्थावरे देशे विविक्ते जनवर्जिते ॥ ३५
उदङ्मुखः प्राङ्मुखो वा स्वस्थः स्वाचान्त एव च । स्वस्तिकोपानिविष्टश्च नमस्कृत्या(त्य)महेश्वरम् ॥
सम(मं)कायशिरोग्रीवं धारयेन्नावलोकयेत् । यथा दीपो निवातस्थो नेङ्गते सोपमा स्मृता ॥ ३७
प्रागुदक्प्रवणे देशे तस्माद्युञ्जीत यागवित् । ( +कामं वितर्कं प्रीतिं च सुखदुःखे उभे य(त)था ॥ ३८
निगृह्य मनसा सर्वं शुक्लध्यानमनुस्मरेत् ) । घ्राणे च रमते नित्यं चक्षुषोः स्पर्शने तथा ॥ ३९
श्रोत्रे मनसि बुद्धौ च तथा वक्षसि धारयेत् । कालधर्मं च विज्ञाय समूहं चैव सर्वशः ॥ ४०
द्वादशाध्यात्म इत्येवं योगधारणमुच्यते । शतमष्टशतं वापि धारणां मूर्ध्नि धारयेत् ॥ ४१
न तस्य धारणाद्योगाद्वायुः सर्वं प्रवर्तते । ततस्त्वपूर्यद्देहर्मोंकारेण समाहितः ॥ ४२
अथोंकारमयो योगी न चरेत्त्वक्षरी भवेत् ॥ ४३
इति महापुराणे वायुप्रोक्तेऽरिष्टनिरूपणं नामैकोनविंशोऽध्यायः ॥ १९ ॥
आदितः श्लोकानां समष्ट्यङ्काः—१२९०

अथ विंशोऽध्यायः ।

ओंकारप्राप्तिलक्षणनिरूपणम् ।

वायुरुवाच—
अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि ओंकारप्राप्तिलक्षणम् । एष त्रिमात्रो विज्ञेयो व्यञ्जनं चात्र सस्वरम् ॥ १
प्रथमा वैद्युती मात्रा द्वितीया तामसी स्मृता । तृतीयां निर्गुणां विद्यान्मात्रामक्षरगामिनीम् ॥ २
ग(गा)न्धर्वीति च विज्ञेया गान्धारस्वरसंभवा । पिपीलिकासमस्पर्शा प्रयुक्ता मूर्ध्नि लक्ष्यते ॥ ३
तथा प्रयुक्तमोंकारं प्रति निर्वाति मूर्धान । तथोंकारमयो योगी ह्यक्षरे त्वक्षरी भवेत् ॥ ४
प्रणवो धनुः शरो ह्यात्मा ब्रह्म तल्लक्ष्यमुच्यते । अप्रमत्तेन वेद्धव्यं शरवत्तन्मयो भवेत् ॥ ५
ओमित्येकाक्षरं ब्रह्म गुहायां निहितं पदम् । ओमित्येतेत्रयो वेदास्त्रयो लोकास्त्रयोऽग्नयः ॥ ६
विष्णुकमास्त्रयस्त्वेते ऋक्सामानि यजूंषि च । मात्राश्चास्य चतस्रस्तु विज्ञेयाः परमार्थतः ॥ ७
तत्र युक्तश्च यो योगी तस्य सालोक्यतां व्रजेत् । आकारस्त्वक्षरो ज्ञेय उकारः स्वरितः स्मृतः ॥ ८
मकारस्तु प्लुतो ज्ञेयस्त्रिमात्र इतिसंज्ञितः । अकारस्त्वथ भूर्लोक उकारो भुव उच्यते ॥ ९
सव्यञ्जनो मकारश्च स्वर्लोकश्च विधीयते । ओंकारस्तु त्रयो लोकाः शिरस्तस्य त्रिविष्टपम् ॥ १०
भुवनान्तं च तत्सर्वं ब्राह्मं तत्पद्मुच्यते । मात्रापदं रुद्रलोको ह्यमात्रस्तु शिवं पदम् ॥ ११
एवं ध्यानविशेषेण तत्पदं समुपासते । तस्माद्ध्यानरतोर्नित्यममात्रं हि तदक्षरम् ॥ १२
उपास्यं हि प्रयत्नेन शाश्वतं पदमिच्छता । ह्रस्वा तु प्रथमा मात्रा ततो दीर्घा त्वनन्तरम् ॥ १३
ततः प्लुतवती चैव तृतीया उपदिश्यते । एतास्तु मात्रा विज्ञेया यथावदनुपूर्वशः ॥ १४
यावच्चैव तु शक्यन्ते धार्यन्ते तावदेव हि । इन्द्रियाणि मनो बुद्धिं ध्यायन्नात्मानि यः सदा ॥ १५

+ धनुश्चिह्नान्तर्गतग्रन्थः क. पुस्तके नास्ति ।