BharatKosha
वीरमित्रोदय: राजनीतिप्रकाश (महामहोपाध्याय मित्रमिश्र - प्राचीन भारतीय राजनीति एवं शासन कोष)

वीरमित्रोदय: राजनीतिप्रकाश (महामहोपाध्याय मित्रमिश्र - प्राचीन भारतीय राजनीति एवं शासन कोष)

Viramitrodaya Rajanitiprakasha of Mitramishra with Commentary

by महामहोपाध्याय मित्रमिश्र (सम्पादक: पं. विष्णुप्रसाद शर्मा)

DevanagariHindipublished490 pages

Page 29 of 490

Read in context
Page 29

वार्ता कृषिपाशुपाल्यादिवृत्तिः । मनुः, यस्तु तं द्वेष्टि सम्मोहात्स विनश्यत्यसंशयम् । तस्य ह्याशु विनाशाय राजा प्रकुरुते मनः ॥ तं राजानम् । द्वेष्टि तदाज्ञाभङ्गं करोति । स विनश्यति रा- जकृतवधभाग्भवतीत्यर्थः । बृहत्पराशरोऽपि, आज्ञा नृपाणां परमं हि तेजो यस्तां न मन्येत स शस्त्रवध्यः। श्रूयाच्च कुर्याच्च वदेच्च भूभृत्तदेव कार्यं भुवि सर्वलोकैः ॥ दुर्धर्षतीव्रांशुसमानदीप्तेर्भूयान्मनुष्यः परुषं नृपस्य । यस्तस्य तेजोऽप्यवमन्यमानः सद्यः स पञ्चत्वमुपैति पापात् ॥ योऽह्नाय सर्वं विदधाति पश्येत् शृणोति जानाति चकास्ति शास्ति । कस्तस्य चाज्ञां न बिभर्त्ति राज्ञः समस्तदेवांशभवः स यस्मात् ॥ अह्नाय शीघ्रम् । तस्माद्धर्मं यमिष्टेषु संव्यवस्येनराधिपः । अनिष्टं चाप्यनिष्टेषु तं धर्मं न विचालयेत् ॥ यतः सर्वतेजोमयो राजा तस्माद्धेतोरिष्टेषु वल्लभेषु मन्त्रिपु- रोहितादिषु यं धर्मं यां व्यवस्थां स्मृत्याचाराविरुद्धां व्यवस्येत् निश्चित्य स्थापयेत् तां न विचालयेत् । सा तादृशी राज्ञ आज्ञा अनतिक्रमणीया । अद्य सर्वैरुत्सवः कर्त्तव्यः मन्त्रिगृहे वि- वाहो वर्तते तत्र सर्वैः सन्निधातव्यम्, तथा सौनिकैरद्य पश- वो न हन्तव्याः न शकुन्तयो बन्धायितव्याः, नर्त्तका धनि- कैरुपरोधनीया एतावन्त्यहानि । एवमनिष्टेष्वपि-एतेन सह सं- सर्गो न विधेयः, एतस्य गृहे प्रवेशो न देयः । एवंविधो धर्मः स्पृहादोषादिना राजादिष्टो नातिक्रमणीयः । न त्वग्निहोत्रादि-